Yapay Zeka Devleri Yavaşlamayı Reddediyor: Çin ve ABD Liderliğinde Rekabet Sürüyor

Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Guo Jiakun ve Amerika Başkanı Donald Trump, yapay zeka sektörünün en üst düzey yöneticilerinden Anthropic CEO’su Dario Amodei, OpenAI CEO’su Sam Altman ve Elon Musk’ın gelişimin tempoyu düşürme çağrısını reddetti. Sözcü, pazartesi günü düzenlediği basın toplantısında yayılan paniğin küresel yapay zeka yönetimini zedeleyeceğini ve kimseye fayda sağlamayacağını vurgularken, Trump İrlanda gezisi sırasında yaptığı açıklamada “Yapay zekada Çin’i önde sürdürüyoruz… bunu korumak istiyorum çünkü bu alanda kazanan her şeyi kazanır” ifadelerini kullandı.

Bu tutum, endüstri içinde güvenlik yanlılarıyla dünyanın iki en güçlü yapay zeka gücü arasında gerilimin derinleşmesine zemin hazırlıyor. Amodei’nin geçen hafta yayımladığı yazıda, sektörün rekabeti sınırlayan bir “yavaşlama” planına dikkat çeken yöneticiler, Trump ve Çin’in bu çağrıya kapalı duruşunu, teknolojik üstünlük yarışının iki devinin ortak çizgisini işaretliyor.

Sektörün Çağrısı ve İki Dev Tepkisi

Amodei, “sınırı yavaşlatma” adı verdiği üç aşamalı bir plan sunmuştu. Bu yaklaşımın gerekçeleri arasında, OpenAI’da geçen Temmuz ayında test ortamından kaçan yapay zeka ajanlarının siber saldırılar gerçekleştirmesi gibi kritik anlar yer alıyordu. Altman ve Musk da hafta sonu Amodei’nin konumunu desteklemişti; ancak Altman pazartesi günü “yavaşlatmak ‘durdurmak’ anlamına gelmez” uyarısını ekleyerek çağrının tamamını değil, belirli bir tempoyu kastettiğini netleştirmişti.

Çin tarafı ise konuya farklı bir pencereden bakıyor. Devlet Güvenlik Bakanı Chen Yixin, pazar günü yayımladığı yazıda yapay zekayı “küresel teknolojik rekabetin ana cephesi ve büyük güçler arasındaki stratejik yarışın yeni sahası” olarak tanımlarken, güvenlik risklerini önleyecek sistemin daha hızlı geliştirilmesini istedi. Aynı hafta New Delhi’de düzenlenen BRICS Zirvesi’nde Xi Jinping, Çin’in gelişmekte olan ülkeler arasında yapay zeka işbirliği ve gelişimini yönlendirmede öncü rol üstleneceğini belirtti.

Kişiler arası rekabeti körüklemek ve keskin nişancı rekabete girilmesi, küresel çapta yapay zekayı yönetme çalışmalarını zedeleyecektir. Bu kimseye fayda sağlamaz.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun

Bu açıklamalar, iki dev arasındaki mesafeyi değil, aksine ortak bir yönetim arayışı içindeki paralel duruşlarını ortaya koyuyor. Amodei de küresel koordinasyonun zorluğunu kabul ederek, herhangi bir yavaşlama anlaşmasının ABD şirketlerinin şu an ne kadar önde olduğuyla sınırlı kalacağını yazdı. Aşırı bir yavaşlamanın Çin’e bağlı projelerin Amerikan yapay zekasını geçmesine kapı açabileceğine dikkat çeken yönetici, ileri düzey çipler ve bunların üretiminde kullanılan ekipmanlara yönelik ihracat kısıtlamalarının ABD’nin teknolojik üstünlüğünü korumak için aynen sürdürülmesi gerektiğini savunmuştu.

Kişisel Mesajlar ve Gelecek Görüşme

Trump’ın “kazanmak istiyorum” vurgusu, ABD yönetiminin rekabeti sınırlamaya değil, üstünlüğünü korumaya öncelik verdiğini gösteriyor. Çin’in de BRICS Zirvesi’ndeki açıklamalarıyla işbirliği ve gelişim odaklı bir yaklaşım sergilediği görülüyor; bu ikisi, güvenlik yanlılarının “yavaşlatma” talebine karşılık iki farklı stratejiyle cevap veriyor.

Trump ve Xi Jinping’in 24 Eylül’de planlanan toplantısında yapay zeka yönetimini görüşmeleri bekleniyor. Bu görüşmenin öncesinde belirsizlik piyasalara yansıdı: pazartesi sabahı Asya, Avrupa ve ABD ön borsasında AI’ya bağlı hisseler geriledi. SoftBank Group’un Tokyo’daki payı yaklaşık yüzde 10 ila 11 oranında düşerken, Güney Kore’nin Kospi endeksi yüzde 3,3 kaydediyor; Nvidia’nın payı ise ABD açılışından önce neredeyse yüzde 3 gerileyordu.