Neredeyse İki Yüzyıllık Aradan Sonra Tenochtitlan’ın Yükselişi ve Çöküşünü Anlatan Nadir Bir Aztec Kodeksi, Yaklaşık Üç Aylığına

Neredeyse iki yüzyıl önce, 1840’tan bu yana ilk kez bir antik resimli yazı kitabı olan Azcatitlan Kodeksi, Meksika’nın başkenti Mexico City’deki Ulusal Antropoloji ve Tarih Müzesi’nde (MNA) sergilendi. Yüzyıldan fazla süredir Fransa’da bulunan el yazması, üç aylığına ödünç verilerek ülkeye geri getirildi.

Ressamların yüzyıllardır talep ettiği bu iade, aynı zamanda kodesin mülkiyetine dair uzun süredir devam eden tartışmaları da yeniden gündeme getirdi. Meksika hükümeti, eser Mexico City’deki müze içinde bulunduğu sürece Fransa’dan geri alınması için herhangi bir girişimde bulunmayacağını açıkladı.

Meksika Tarihinin En Değerli Görsel Kayıtlarından Biri

Rasmen Azcatitlan Kodeksi olarak bilinen bu eser, Aztec tarihinin en çok değer görülen görsel anlatılarından biri olarak kabul ediliyor. Meksika Vadisi’nde 16. yüzyılın sonları ile 17. yüzyılın başları arasında oluşturulan ve 50 yaprağından oluşan eser, Avrupa yazısı ile Orta Amerika resimleştirmesini bir araya getirerek “Aztlán’dan Mexica göçü, Tenochtitlan’ı yöneten hükümdarların saltanatları ve İspanyol fethi ile Hristiyanlaştırma” sürecini betimliyor.

Meksika’nın başkenti olan Tenochtitlan, avcı-toplayıcıların Texcoco Gölü kıyılarına yerleşmesinin ardından 1325 yılında Aztec başkenti olarak kuruldu. İleri düzey tarım teknikleriyle güçlenen imparatorluk hızlı bir şekilde genişledi ve en yüksek döneminde bugünkü Nicaragua’ya kadar uzandı; beş ile altı milyon arasında değişen bir nüfusa sahipti.

1519 yılında Hernán Cortés önderliğindeki İspanyol fethediciler atlar ve silahlarla Tenochtitlan’a ulaştı. İki yıl sonra, 1521’de Aztec imparatorluğu çöktü. Tarihin bu bölümü ve daha fazlası kodeste belgeleniyor.

Mülkiyet Tartışması Yeniden Gündemde

Kodestin ilk olarak, Texcoco’nun en ünlü hükümdarlarından biri olan Nezahualcóyotl’un soyundan gelen tarihçi Fernando de Alva Ixtlilxóchitl tarafından tutulduğu tahmin ediliyor. Birçok bilim insanı ve kütüphanenin elinden geçen eser, Paris’te Fransız-Meksikalı kolektör Eugène Goupil’e satıldı; Goupil’in dul eşi eseri 1898 civarında Fransa Ulusal Kütüphanesi’ne bağışladı. O günden bu yana Fransız hükümetinin sahip olduğu eser için hem Fransa hem de Meksika meşru sahibini kendinde iddia ediyor.

Bu kodesler bizim için son derece önemli, çünkü yaşadığımız bu çok özel dönemlerde insan olarak kimliğimizi ve değerimizi bize aktarıyorlar. Moralimizi, adetlerimizi, kültürümüzü ve kim olduğumuza dair hissimizi yükseltiyorlar.

Mexica halklarının temsilcisi Maria Eugenia Castañeda

Kodeslerin kurumlara ait olmadığı vurgulanırken, Meksika dışişleri Bakanı Roberto Velasco, serginin açılışında “Kodesler kurumlara ait değil; onların içinde kendilerini tanımlayan halklara ve nesillere aittir” dedi.

Nadir Bir Eser İçin Karşılıklı Ödünç Anlaşması

Meksika’nın kodesi Fransa’dan geri getirmesi, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin 200. yılını kutlayan sembolik bir jest olarak gerçekleşti ve yalnızca Meksikan’ın karşılıklı ödünç anlayışı sayesinde mümkün oldu. Bu çerçevede, Aztec göçünü betimleyen başka bir ünlü resimli belge olan Boturini Kodeksi, Fransa’ya üç aylığına ödünç verildi.

MNA’nın içinde, orijinal ciltli Azcatitlan Kodeksi koruyucu camların altında, Tenochtitlan için yapılan aramayı Huitzilopochtli önderliğinde sekiz farklı yerli halkın organize ettiği sayfalar açık şekilde sergileniyor. Aztec güneş ve savaş tanrısı olan Huitzilopochtli’nin rehberliğiyle betimlenen bu sayfalarda, geri kalan yaprakların fotoğrafları yakındaki duvarlarda asılı; kodesler, aletler, dokumalar ve göğüs süsleri gibi diğer arkeolojik eserlerle çevrili.

Bu sayfalar seçildi çünkü birçok başka halkın kendilerini tanımlamasına olanak tanıyor; yalnızca Aztec halkı değil, aynı zamanda yedi farklı halk daha. Bu açıdan insanların tarihsel miraslarıyla özdeşleşerek gelmesi daha uygun görünüyor.

Müze Direktörü Baltazar Brito Guadarrama

Bu sembolik iade, aynı zamanda Meksika ile Fransa arasındaki kültürel diplomatik bağların yeniden canlandırılması açısından da önem taşıyor. Kodesler, iki ülke arasında karşılıklı saygı ve işbirliğinin somut bir yansıması olarak Mexico City’deki müzede ziyaretçilerini bekliyor.