Dünya’nın organizmaları evrim yoluyla gelişti. Bazı teorisyenler şunları merak ediyor: Peki ya tüm kozmos da öyleyse?
“Kozmik evrim” olarak bilinen bu görüş, onlarca yıldır teorik fiziğin kenarında yer aldı. Ancak bir Substack yazısı ve 2022’de James Webb Uzay Teleskobu tarafından yapılan bir keşif, bu kavramı gündeme getirdi.
“Kozmik evrime” göre, evrenler canlı organizmalar gibi üreyebilir ve kara deliklerde yeni evrenlerin oluşmasına neden olabilir. Bu teori henüz kanıtlanmamış olsa da, araştırmacılar potansiyelini vurguluyor.
NASA
1996 tarihli
adlı kitabında filozof
Daniel Dennett, evrimin belki de kimsenin aklına gelmiş en iyi fikir olduğunu savunuyor. Dennett, “Darwin’e, Newton’a ve diğerlerine karşı bir ödül vermek gerekirse, onu ilk sıraya koyarım” diyor.
Bazı fizikçiler bu görüşe katılmayabilirler. Elbette, evrim, tavus kuşlarının ışıltılı kuyruk tüylerinin nasıl ortaya çıktığını veya şempanzelerin insanların ne kadar benzer olduğunu açıklayabilir. Ancak bu, yerçekimi gibi önemli bir şeyden daha anlamlı olabilir mi?
Dennett’e göre, Darwinizm diğer her şeyi geride bırakır çünkü evrim, “evrensel bir asit”dir; doğadaki karmaşıklık nerede bulunursa olsun, evrim teorileri diğer açıklamaları aşar ve kendi, son derece etkili imajını oluşturur. Dennett, kitabında, “Darwin’in fikri biyoloji alanındaki sorulara cevap olarak doğdu, ancak kozmoloji ve psikoloji gibi diğer alanlara da cevaplar sunuyordu” diyor.
Örneğin, nörobilimde evrensel asit zaten birçok şeyi aşmıştır. Bu alandaki ünlü bir kural olan “nöronlar birlikte ateşlenirse birlikte bağlanır”, beyindeki nöronlar arasındaki bağlantıların zamanla tekrarlanarak daha az yaygın yolları geride bırakmasını ve daha güçlü hale gelmesini savunur; bu da doğal seçilim teorisinin, organizmalardaki avantajlı özelliklerin daha dezavantajlı olanları geride bıraktığını savunmasına benzer.
Ancak evrensel ölçekte de olabilir mi? Evrim gerçekten kozmoloji sorularını açıklayabilir mi? “Kozmik evrim” olarak bilinen görüşü savunanlar, evrimin canlı organizmalar gibi üreyebileceğini ve yeni evrenlerin oluşmasına neden olabileceğini savunuyor. Bu şekilde, her evren, atalarının genlerini küçük farklılıklarla aktardığı gibi, ebeveynlerinden fizik yasalarını da aktarabilir. Özellikle, bir tür kozmik doğal seçilim, daha fazla sayıda kara delik üretebilen evrenleri tercih ederdi. Daha az verimli evrenler de var olabilir, ancak çok daha az yavru üretirlerdi. Bu nedenle zamanla, evrenlerin çoğu kara delik üretiminde optimize edilmiş olurdu; bu da evrenimizin, diğerlerinden daha fazla sayıda kara delik üretebilenlerden olduğunu gösterirdi.
Smolin, 1992 tarihli “Evrimleşti mi?” adlı bir makale ile 1997 tarihli “Kozmosun Yaşamı” adlı popüler bilim kitabında bu fikirlerini yayınladı. Gough her iki eseri de okudu ve heyecanlandı. Ancak görünüşe göre neredeyse hiçbir şeyin bu fikirlere ilgi gösterdiği söylentileri dolaşıyordu. “Açıkçası, sanırım bu yanlış olmalıydı” diye düşündü Gough, “Çünkü 25 yıl geçmişti ve kimse bunun mümkün bir açıklama olarak gündeme getirilmediği için görünüşe göre hiçbir şeyin bu fikirlere ilgi gösterilmediğini düşünüyorum. Ancak literatürü incelediğimde, aslında doğru olmadığını fark ettim; sadece düzgün bir şekilde ele alınmamıştı.”
Smolin’in teorisi tamamen unutulmadı. Bazı geleceğe yönelik filozoflar, karmaşık yaşamın sıcak gazdan nasıl ortaya çıktığını açıklamak için bu fikri kullanmışlardır. İnsanların giderek daha güçlü enerji kaynakları kullandığı, bunun da yapay kara deliklerin oluşmasına yol açabileceği ve bu kara deliklerin de yeni evrenleri oluşturabileceği savunulmuştur. Bu şekilde, karmaşık yaşamın ortaya çıkması, kozmik doğal seçilimin bir sonucu olabilir.
Ancak akademik kozmologlar genellikle Smolin’in teorisine ilgi göstermediler. Bunun nedeni, teorinin test edilmesi zor olması olabilir. Gough, bu fikre ilgi gösterenlerin çoğunun, evrim konusunda uzmanlıkları olmadığı için, teoriyi yanlış anlamış olabileceklerini düşünmektedir. Belki de en önemlisi, kozmik evrimin, kara deliklerin nasıl yeni evrenler oluşturabileceğini açıklamamasıdır.
Sonuç olarak, “çoklu evren” kavramını incelemek zordur çünkü bilim insanları yalnızca yaşadıkları tek evreni gözlemleyebilirler. Bu durum, sınırlı bir bakış açısı yaratır; bu da bilim insanlarının, “tek hastaya tıbbi tedavi yapmak gibi” bir durumda oldukları anlamına gelir.
Ancak standart kozmoloji modelinde de büyük bilinmeyenler vardır. Karanlık madde, görünür maddenin tek başına açıklayamadığı yerçekimi etkilerini açıklamak için kullanılırken, karanlık enerji, evrenin hızlanarak genişlemesini sağlar. Her iki kavram da kullanışlıdır, ancak bilim insanlarının doğası hakkında önemli bilgilere sahip değildirler. “Standart kozmoloji modeli iyi çalışıyor; ancak bunu mümkün kılan yeni bileşenleri ekliyoruz” diyor İngiltere’deki Portsmouth Üniversitesi’nden kozmolog Enrique Gaztañaga.
Bu fikirlerle birlikte, fizikçiler kendilerini bir çıkmazda bulmuşlardır. Alman kozmolog Jenny Wagner, “Standart modelde büyük bilinmeyenler vardır; bu nedenle, ana akım ve alışılmadık araştırma hatları arasında daha açık bir diyalog kurmalıyız” diyor.
Gough, “kozmik evrimin doğru olup olmadığını belirlemek için doğrudan kanıt toplamak zordur” kabul ediyor. Ancak, model tarafından öngörülen yapıların keşfedilmesi, “durumsal kanıtlar” sağladığını savunuyor.
Yapılan gözlemler, erken evrenin daha önce varsayıldığından daha tuhaf ve karmaşık olduğunu göstermektedir. Ancak kara deliklerin gerçekten yeni evrenler oluşturup oluşturmadığı hala bilinmemektedir.
Sonuç olarak, bu fikrin en büyük çekiciliği, arkasındaki ideolojidir. “Evrim her zaman en iyi açıklamadır” diyor Gough, Dennett’in evrimi “evrensel bir asit” olarak tanımlamasına atıfta bulunarak. “Doğru. Neden evrensel ölçekte de uygulanamaz ki?”
17 Mayıs 2024
15 Eylül 2014
28 Ocak 2026
26 Temmuz 2021
24 Şubat 2023
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
