ABD Başkanı Donald Trump ile Kanada arasındaki son ticaret anlaşmazlığı, Kuzey Amerika’nın ötesinde önemli sonuçlar doğuruyor. Ağustos ayında müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından, Trump yaklaşık 20 milyar dolarlık Kanadalı ürünlere %50 tarifeler uyguladı. Ottawa da aynı değerdeki ABD ithalatına karşılık olarak tarifeler uygulamaya karar verdi. Daha sonra Trump, Kanada’dan gelen otomobiller, kamyonlar ve parçalar için Ocak ayında %50 gümrük vergisi getirme tehdidinde bulundu. Kanada, Amerika Birleşik Devletleri‘nin en yakın müttefiklerinden biri ve ABD ekonomisiyle hala derin bağlara sahip; bu ekonomi, Kanada’nın ihracatının yaklaşık %70’ini oluşturuyor. Ancak, ilişkiler o noktaya geldi ki Başbakan Mark Carney, bu anlaşmazlığı bir ticaret savaşı olarak nitelendiriyor.
Kanada, Küresel Güney’in bir parçası olmasa da, uygulanan muamele küresel arenadaki diğer ülkeler için önemli bir ders içeriyor. Bir müttefik ve büyük ticaret ortağının ani gümrük vergisi artışları, siyasi korumaya daha az sahip olan devletler için açık bir uyarı niteliği taşıyor. Eğer yakın bir ilişkiyi sürdüren ve önemli bir ticaret ortağı bile ani tarifelerle karşı karşıya kalabiliyorsa, diğer ülkelerin de Washington’a bağımlılıklarını azaltmaları konusunda mantıklı gerekçeleri bulunuyor. Bu, Amerika Birleşik Devletleri ile ilişkileri tamamen kesmek anlamına gelmiyor; ancak Washington’un tek pazar, sermaye kaynağı veya siyasi seçenek olmadığına emin olmak anlamına geliyor.
Çin, bu eğilimi değerlendirme fırsatı buluyor. Yılın başlarında Carney, Pekin ile 49.000 elektrikli aracın Kanada’ya %6,1 gümrük vergisiyle girebilmesi için ön anlaşmaya vardı. Çin daha sonra 2026’nın sonuna kadar Kanadalı kolza unu ve bezelye için %100 gümrük vergisini ve istiridye ve yengeç için %25 gümrük vergisini askıya aldı. Bu anlaşma sınırlıydı, ancak Washington ile ilişkilerin kötüleşmesiyle birlikte siyasi anlamı arttı.
Pekin, erişim imkanı sunuyor.
Aynı durum Afrika genelinde da gözlemleniyor. 1 Mayıs’tan itibaren Çin, diplomatik ilişkileri olan tüm 53 Afrika ülkesinden yapılan ithalatlara yönelik gümrük vergilerini kaldırdı. Pekin ayrıca Afrika ülkelerine yönelik ekonomik ortaklık anlaşmalarını ve ihracat için kolaylaştırılmış gümrük süreçlerini teşvik etti. Güney Afrika, geçen yıl uygulanan %30’luk ABD vergisinin etkilerini telafi etmeye çalışırken Şubat ayında Çin ile bir çerçeve anlaşması imzaladı. Çin zaten Güney Afrika’nın en büyük iki taraflı ticaret ortağıydı.
Brezilya da benzer bir teşvike sahip. Temmuz ayında uygulanan yeni %25’lik ABD vergisinden, yaklaşık 7 ila 11 milyar dolar değerindeki Brezilyalı ihracatlar etkileniyor; ancak Amerika Birleşik Devletleri sürekli olarak Brezilya ile ticaret fazlası veren bir ülke.
Öte yandan Hindistan, Hindistan Ticaret Bakanlığı’nın açıklamasında belirtildiği gibi, ABD pazarındaki ihracatının %55’ine yeni uygulanan %10’luk bir vergi getirildiğinden beri hala Washington ile bir ticaret anlaşması müzakeresi yürütüyor.
Bu ülkelerin hiçbiri Çin’e bağımlı hale gelmiyor. İlgileri farklı ve birçok ülke Çin’in gücüne karşı temkinli davranıyor. Ancak değişen şey, alternatiflerin değerinin artmasıdır. ABD pazarındaki erişimin hızlı bir şekilde değiştirilebildiği veya iç düzenlemeler ve dış politika konularıyla ilişkilendirildiği durumlarda, başka büyük pazarlar daha kullanışlı hale geliyor. Çin’in hükümetlere tam olarak güvenmesi gerekmiyor; ancak diğer ülkelerin Washington’a bağımlılığının kendi risklerini içerdiğine inanmalarını sağlaması gerekiyor. Bu durumun zaten Çin için stratejik bir kazanım olduğu açık.
Çin hala güvenilirlik sorunları yaşıyor.
Pekin’in avantajı, açık ticarete bağlılığın bir göstergesi olarak yorumlanmamalıdır. Çin, kendi çıkarlarına uygun olduğunda kendi sektörlerini koruyor. Ocak ayında Çin, yerel hayvancılık üreticilerini korumak amacıyla ithal edilen sığır ürünleri için ülkeye özgü kota sistemi ve kotayı aşan gönderiler için ek %55 gümrük vergisi uyguladı. Avrupa hükümetleri de Çin’deki endüstriyel kapasitenin aşırı büyümesi konusunda daha güçlü tepkiler talep ediyor. Bu nedenle, Çin’in kendi ticaret politikaları da yerel çıkarlar gerektirdiğinde korumacı olabilir.
Bu nedenle, Pekin’in elde ettiği kazanımların göreceli terimlerle anlaşılması en doğrusudur. Çin’in Brezilya, Hindistan, Güney Afrika veya Endonezya gibi ülkelere liberal bir ticaret gücü olduğunu ikna etmesi gerekmiyor. Bu ülkelerin ikinci bir pazar, yatırımcı ve pazarlık alanı olarak ne kadar kullanışlı olduklarını göstermesi gerekiyor. Her yeni ABD vergisinin bu argümanı satmayı kolaylaştırıyor. Amerika Birleşik Devletleri’nin yerel endüstrileri koruma ve adil olmayan ticaret uygulamalarına meydan okuma hakkı vardır. Ancak, müttefikler ve ortaklar arasında tekrarlanan gümrük vergileri, sadece gümrük gelirleriyle veya fabrika üretimleriyle ölçülemeyen stratejik bir maliyeti beraberinde getirir. Bu durum, diğer hükümetlerin bir sonraki anlaşmazlık ortaya çıkmadan önce daha fazla çeşitlendirilmesini teşvik eder.
Amerika Birleşik Devletleri için tehlike, Çin’e yönelik ani bir diplomatik hareket değildir. Daha yavaş bir ekonomik nüfuz kaybıdır. ABD sisteminin dışındaki daha fazla ticaret rotası, finansman kanalları ve siyasi seçenekler geliştiren ülkeler, daha sonra baskı uygulamak daha zordur. Çin bu değişimden faydalanabilirken kimsenin sadakatini kazanmasına gerek yoktur. Trump’ın ticaret savaşları, bunun gerçekleşmesini sağlıyor.
Naina Sharma, Merkez Politikalar Araştırma ve Yönetim Merkezi’nde (CPRG) proje uzmanıdır.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
