Rosana Paulino Arşivi Oluşturanlara Karşı Okuyor

Tartışmalı ilk turun Brezilya cumhurbaşkanlığı seçimini ikinci tura taşımasının ertesi günü olan 5 Ekim Pazartesi, Rosana Paulino New School’ın Arnold ve Sheila Aronson galerilerinde, tohumların içinde kıvrılmış küçük figürlerin doğal pigmentlerle yapılmış çizimleriyle kaplı bir duvarın yanında oturdu. Hemen belirttiğine göre çizimlerin çoğu etüttü; yalnızca ikisi eser sayılıyordu. Standartlarını karşılamayan çizimleri yırtıp atıyordu — stüdyo asistanları atılanları arşivi için saklamaya başlayana kadar. Paulino, kendisinin de kabul ettiği üzere, mükemmeliyetçidir; onun ellerinde hassasiyet bir saygı biçimidir.

Brezilya’da görsel sanatlar alanında doktora derecesi alan ilk Afro-Brezilyalı kadın olan Paulino, sömürge geçmişini ülkesinin bugününde etkin bir güç olarak görüyor; bu güç, en açık biçimde Siyah insanlara, özellikle kadınlara yönelik arşivlerdeki ve gerçek yaşamdaki şiddette kendini gösteriyor. Vera List Center for Art and Politics tarafından düzenlenen ¿História Natural? adlı kişisel sergisi 1 Kasım’a kadar görülebilir. Sergi, adını taşıyan ve Paulino’ya 2025–27 Jane Lombard Sanat ve Sosyal Adalet Ödülü’nü ve 25.000 dolarlık para ödülünü kazandıran 2016 tarihli sanatçı kitabını merkeze alıyor. Kitabın sayfalarında linol baskı ve kuru kazıma baskı, Harvardlı doğa bilimci Louis Agassiz’in 1865–66 Brezilya seferi için çekilmiş fotoğrafların değiştirilmiş baskılarıyla bir araya getirilmiş; bu baskılar kâğıt ve kumaş üzerine kolajlanıp dikilmiş. Hiçbir şey tesadüfi değil; harfler bile kasıtlı olarak lekelenmiş. “Bu tarih kirli,” dedi sayfaları çevirirken.

Bu yıl, Diane Lima’nın küratörlüğünü yaptığı Brezilya’nın Venedik Bienali pavyonu, adını Paulino’nun aynı isimli 2024 çizimlerinden aldı: Comigo ninguém pode (“Beni kimse yenemez”). Bu söz ona yakışıyor: Ülkesinin tarihi söz konusu olduğunda taviz vermez. Yıllarca öğretmenlik yapan Paulino, konumlarını savunmaktansa sabırla açıklar. Arşivi, onu yaratanlara karşı okur. Aşağıdaki sohbette, sizden de aynısını yapmanızı istiyor.

Bu söyleşi, yazar tarafından Portekizceden çevrilmiş ve uzunluk ile açıklık için düzenlenmiştir.

Rosana Paulino’nun 2016 tarihli ¿História Natural? kitabı (fotoğraf Daniela Mayer/Hyperallergic)

Hyperallergic: ¿História Natural? için sömürgecinin kendi biçimi olan illüstrasyonlu doğa bilimci albümüyle çalışıyorsunuz, aynı zamanda ona karşı çıkıyorsunuz: Avrupa’dan gelen seferler Brezilya’yı betimlemek için buraya geldi; imgeler de Avrupa’ya geri götürüldü ve orada ülkenin nasıl hayal edildiğini biçimlendirdi. Sizi bu biçime çeken neydi?

Rosana Paulino: Kitap gerçekten de Siyah insanların ve Brezilya’nın kendisinin nasıl temsil edildiğine dair bir tür incelemedir. Söylediğiniz gibi, Brezilya işgal edildiğinde Avrupalılar ülkeyi haritalamak için geldiler. Önce gezici ressamlar, daha sonra fotoğrafçılık geldi. Bu albüm biçimi çok yaygındı: Ülke haritalanır, sonuçlar da Avrupa’ya gönderilirdi. Bu biçimi kullandım çünkü Brezilya’nın ilk imgelerini bu biçim üretti. Bu albümün referansı da bu. Peki bunu neden yapmak? Sanırım asıl soru bu. Çünkü Brezilya kendine gerçekten hiç bakmamış bir ülke. Brezilya, kendisini temsil etmek için Avrupalıların ürettiği aynı imgeleri, bunlara eleştirel gözle bakmadan sık sık kullandı. Yaklaşık 12 yaşındayken öğrenciydim; bu imgeler okul kitaplarının her yerindeydi. Bunlar, Brezilya’nın ne olduğunu anlamak için Brezilyalıların ürettiği imgeler değildi. Bunlar yabancıların yabancılar için yaptığı ve Brezilya’nın hiçbir eleştiri getirmeden ülkeye getirdiği imgelerdi. Yakın zamana kadar okul kitaplarında kölelik ele alındığında gördüğünüz Siyah insan imgeleri bunlardı. Yani kitap gerçekten bu imgelerden doğuyor.