Norveç’in Eriyen Buzlarında 5.000 Yıllık Ok: “Çok Sert” Bir Buluş, İklim Krizinin Acı Hatırlatıcısı

Norveç’in Jotunheimen dağlık bölgesinde eriyen buzlar içinde arkeologlerce bulunan 48 tarih öncesi oktan biri, yaklaşık 5.000 ile 6.000 yaşında tahmin ediliyor. Araştırmacılar, başkent Oslo’nun yaklaşık 320 kilometre güneyinde yer alan bölgede üç haftalık bir kazı seferi sırasında bu buluşları gerçekleştirdi. İnsan kaynaklı iklim değişikliği nedeniyle buzulların hızla erimesiyle ortaya çıkan eserler, hem arkeolojik açıdan büyük önem taşıyor hem de küresel ısınmanın acı sonucunu gözler önüne seriyor.

Bölgede geçen 20 yıl içinde yürütülen kazılar, dünyanın en kapsamlı buzul arkeolojisiprogramı olan “Buzun Sırları” (Secrets of the Ice) kapsamında gerçekleştiriliyor. Bu zamana kadar ekibin 73 arkeolojik alandan 5.000’den fazla eseri ortaya çıkardığı belirtiliyor. Geyik avcılığında kullanılan ekipmanlar ve yük atlarının kalıntıları ile günlük hayattan giysiler ve diğer nesneler arasında öne çıkan buluşlardan biri, 3.400 yaşında bir deri ayakkabı ve dünyanın en eski sağlam ahşap kayak çifti olarak kaydedildi.

Buz Çürüme Sürecini Durduruyor

Doğal koşullara maruz kalan organik maddeler genellikle çürüyor; ancak buz bu süreci durduruyor. Anna Fiorentino, Mayıs ayında yayımladığı yazıda buzun çürüme işlevini şöyle açıklıyor: “Organik maddeyi—ahşap ve tekstil gibi—oksijensiz, tutarlı ve düşük bir sıcaklıkta koruyarak, nesnelerin aylar içinde parçalanmasına yol açabilecek mikrobiyal faaliyeti yavaşlatıyor.” Bu sayede ahşap, deri ve dokuma gibi malzemeler binlerce yıl boyunca korunabiliyor.

Buzul içinden çıkan eserler arasında giysilerin de dikkat çektği kaydediliyor. Arkeologlar, M.S. 300 tarihinden tam bir tunik ve M.S. 1000 tarihinden tam bir eldiven ortaya çıkardı.

Tarihi Görünüm Değişti

“Buzun Sırları” arkeologları 2006 yılında kazılara başladığında, çoğu 2.000 yıldan daha yeni sayılan nispeten güncil eserler buluyordu. Ancak araştırmacılar, yakın zamanda yayımladıkları güncellemede “tablonun dramatik biçimde değiştiğini” belirtiyor. İnsan kaynaklı iklim değişikliği nedeniyle buzulların ve yanlarındaki buz yığınlarının daha fazla erimesiyle çok daha eski nesnelerin ortaya çıktığını aktaran araştırmacılar, şunu ekliyor: “Erime oldukça kapsamlı oldu. Birçok yerde binlerce yıl hayatta kalan buz artık tamamen kaybolmaya başladı. İşte bağlantının görüldüğü yer burası: En eski buz, en eski buluşları içeriyor.”

Bu yaz araştırmacılar, Kvitingskjølen dağlık alanında Langfonne, Storfonne ve Handklefonne buzullarının yanındaki buz yığınlarına odaklandı. En eski buluş, ince arduvazdan yapılmış iki parça sapıyla birlikte yaklaşık 5.000 ile 6.000 yaşında tahmin edilen bir ok ucu olarak belirlendi. Ayrıca ahşap sapa ve tatlı su midesinin kabuğundan yapılmış ok ucuna sahip 3.600 yaşında tam bir ok bulundu. Bulunan birkaç başka ok ucu kemikten, biri ise demirden yapılıyor.

Duygusal Bir Ağırlık

Buluşlar heyecan verici olsa da, dünyanın ne kadar değiştiğine dair acı bir hatırlatıcı özelliği taşıyor. Projeyi yöneten glasyolojik arkeolog Espen Finstad, Norveç’in Ida Irene Bergstrøm’a şunları söylüyor: “Bu çelişkiyi ve çalışmalarımızın ardındaki gerçeği her zaman kabul ettik. Ancak bu ilk kez duygusal bir düzeyde gerçekten etkiledi. Bu yıl çok daha derin bir ciddiyet ve hüzün vardı… Çok sert. Ve bu yıl o gerçeklik, bundan önce hiç olmadığı kadar güçlü biçimde üzerimize çikti.”

Araştırmacılar, kış tamamen çökmeden kazıları sürdürmeyi umuyor. Bu arada ise en son buluşları güvence altına alıyor, belgeliyor ve işleme hazırlıyor.

Buzulların Geleceğine Dair Pessimizm

Şu anda eserler, Lom’daki Norwegian Mountain Center (Norveç Dağ Merkezi) içinde barındırılıyor; bazıları özel soğutulmuş bir vitrinde sergileniyor. Aralık ayında ise daha ileri işleme ve koruma amacıyla Museum of Cultural History’a taşınacak.

Uzun vadeli olarak araştırmacılar, Jotunheimen’in buzullarının geleceğine dair umutsuz bir tablo çiziyor. Geçen iki yılda tanık olduklarına dayanarak, arkeolojik alanların çoğundaki buzun önümüzdeki 20 yıl içinde tamamen kaybolma ihtimali olduğunu öngörüyor. Finstad, Science Norway’a şunu söylüyor: “Burada 6.000-7.000 yıldan beri buz var. Doğamız bizi uyardı ve yıllardır sinyaller gönderdi. Ancak artık vazgeçiyor. Artık sadece eriyecek.”