Normatif Etik: Teorik Yapının Spesifik Meselelere Uygulanması

Normatif Etik ve Uygulamalı Etiğin Temel Mekanizması

Uygulamalı etik, normatif etik teorilerinin belirli ve spesifik tartışlı meselelere uygulanması şeklinde bir biçime sahiptir. Bu yaklaşım içinde etikçi, savunulabilir bir teorik yapı benimser ve ardından bu teoriyi uygulayarak normatif tavsiyeler türetir. Yani kuralların kaynağı olan normatif etik ile bu normların somut durumlara yansıtılması arasındaki bağlantı, uygulamalı etiğin işleyiş biçimini belirler.

Bu metodolojiye karşı geleneksel dindarlar ve hukukçular gibi birçok kişi ve durum, genellikle iki temel gerekçeyle itiraz edilir. Buna göre bu yaklaşım ya kabul edilmiş dinî doktrine karşı bulunur ya da var olan yasa ve mahkeme kararlarına uymadığı için uygulanamaz ve pratikten yoksun bululur. Yine de uygulamalı etik içinde farklı yöntem ve yaklaşımların kullanıldığı bilinmektedir; bu yöntem ve yaklaşımlara safsatalar (veya safsatacılık) örnek olarak verilmektedir.

Uygulamalı Etiğin Kapsamı ve Sorular

Uygulamalı etik incelenen soruların çoğu kamu politikasını içerir ve doğrudan kamusallaşmış uygulama ve olaylara dair olur. Buna rağmen, uygulamalı etik başlığı altında farklı sorular da incelenebilir. Kaynakta örnek olarak verilen soru şudur: “Yalan söylemek her zaman yanlış mıdır? Eğer değilse, hangi zamanlarda izin verilebilirdir?” Bu tip etik hükümleri oluşturmak her türlü normdan önceliklidir.

Uygulamalı etiğin farklı uzmanlıklaradaki etik sorunları inceleyen bazı alt dalları (disiplin) mevcuttur. Bunlar arasında iş etiği, tıbbi etik, mühendislik etiği ve yasal etik sayılabilir. Her alt dal, bu uzmanlıkların etik kuralları içerisinde ortaya çıkan yaygın meseleleri karakterize eder ve bunların kamuya olan sorumluluklarını tanımlar.

Kaynak, uygulamalı etiğin alt dallarını ve incelediği meseleleri şu şekilde sıralar: Kürtaj (yasal ve ahlâkî meseleler), hayvan hakları, biyoetik, meslek etiği, kriminal adalet, çevresel etik, feminizm, eşcinsel hakları, insan hakları, gazetecilik etiği, tıbbi etik, faydacı etik ve faydacı biyoetik.

Dinî Etik Perspektifi

Dinî etik, gerek uygulamalı etik gerekse genel geleneksel dinî etik başlığı altında incelenebilen bir etik perspektifi ve anlayışıdır. Bu tutumda, etiğin temelleri dinîdir. Dinlerdeki ahlâk kavramının çeşitliliği ve dinlerin çeşitliliği nedeniyle, dinî etik kavramı da ayrıntılar açısından farklılık ve çeşitlilik gösterir.

Erdemler Etiği

Erdemler etiği, insanın nasıl birisi olması gerektiğini söylemeye çalışır. Bu etik anlayışı ilk olarak Eski Yunan’da ortaya çıkmıştır. Platon’un Symposium’unda insanların sahip olması gereken dört erdem olarak Basiret, Adalet, Cesaret ve İtidal gösterilmiştir.

Aristoteles erdemleri ahlâkî ve aklî olarak ikiye ayırmıştır. Dokuz aklî erdemin en üstünde sophia yani teorik hikmet ve phronesis yani pratik hikmet gelmektedir. Aristoteles, ahlâkî erdemler olarak basiret, adalet, cesaret ve itidali verir. Aristoteles’e göre her ahlâkî erdem, her iki uçtaki kusurun ortalamasıdır. Örnekcini cesaret erdemi, korkaklık ve deli cesareti gibi kusurların ortasında yer alır.

Felsefi Açından Etik Kavramları ve Teoriler

Felsefe etiği bütünlük içinde inceler. Felsefe etik kavramının olup olmadığı, etik kavramının evrensel olup iyi ve kötünün ne olduğu, herkesçe kabul edilen evrensel ahlak yasasının olup olmadığı gibi sorulara kendi içinde tutarlı ve çelişkisiz açıklamalar yapar.

Felsefi açından temel etik kavramları şunlardır: Özgürlük, bireyin engellenmiş olmaması durumudur; etik açısından özgürlük ise bireyin iyi ve kötüyü birbirinden ayırt edebilme yeteneğine sahip olmasıdır. İyi-kötü kavramında felsefe, insanın ahlaki değeri olan davranışlarda bulunmasına iyi, ahlaki değeri olmayan davranışlarda bulunması ise kötü olarak nitelendirir. Sorumluluk, kişinin kendi yetki alanlarına giren, üzerine görev olarak verilen değerleri yerine getirmesidir. Erdem, iyi olan her şeydir ve insan iradesinin ahlaki açıdan iyiye yönelmesi de erdem olarak nitelendirilir. Ahlaki eylem ise bireyin uyulması gereken genelgeçer ahlak kurallarına uygun davranışlar göstermesidir.

Kaynak, etik felsefesinde temel teorilerin bulunduğunu belirtmekle birlikte, bu teorilerin içeriğini madde madde detaylandırmaz.

Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.