Kopenhag’ın Søndermarken parkının altında, Cisternerne adlı eski bir rezervuarın karanlık salonlarında Marina Abramović, Maria Callas’ın ses kayıtları eşliğinde yedi kez ölüyor. Danimarka’nın başkenti Frederiksberg’de yer alan yapıtı deneyimlemek yaklaşık bir saat alıyor ve bu süre içinde izleyici, sanatçının sahnelediği her ölümü ardışık olarak yeniden yaşıyor. Bahar ayında yaptığımız ziyarette, karanlığa doğru uzanan bu mekânın yalnızca parçalara bölünmüş görüntülerini ayırt edebildik.
Sözel ve müzikal ögeleri bir araya getiren kurulumda her sahne, önünde oturma alanları bulunan küçük tiyatro benzeri düzenlemeler biçiminde karanlıktan çıkıyor. Teker teker izlenen filmler, mekânın ortasında yankılanan alçak müzik sesleriyle birleşiyor ve suyun damladığı nemli havayla birlikte her sahneye eşlik ediyor.
Yedi farklı kader, tek beden
Copenhag’da Marina Abramović, kahramanları son derece farklı ölümlerle buluşan operalardan besleniyor. La traviata’da Violetta vereme yakalanıp ölürken, Tosca intihar için uçuruma atlıyor. Desdemona Otello tarafından öldürülüyor, Carmen ise Don José’nin elinde can veriyor. Her birinin kendi hikâyesi var; ancak Seven Deaths bu kaderleri tek bir beden altında birleştiriyor. Abramović ekranda ölüyor, ardından bir sonraki filmde yeniden ve tekrar ölüyor.
Filmler bu hikâyelerden besleniyor ancak özgün sahnelemeleri yeniden üretmiyor. Ölümlere sinemasik bir ölçek kazandırırken sanatçının bedeni, her sahnenin etrafında dönüp durduğu merkez noktası haline geliyor. Başlık zaten her şeyin nereye gittiğini önceden söylüyor; biz ise bunun nasıl ve ne kadar sürede gerçekleştiğine bakıyoruz.
Bu yapıtın adı, olayların nereye yöneldiğini baştan belli ediyor. Biz ölümün biçimine ve görüntünün buna ne kadar izin verdiğine odaklanıyoruz. Yavaş tempomuzun bakmamız için zaman tanıması, eylem bizi rahatsız etse bile önemli.
Marina Abramović kurulumu hakkında
İzleyici birlikte hareket ediyor
Sadece tek bir film oynatıldığı için Marina Abramović’in dağınık tiyatro’larına ortak bir ritim geliyor. Zaten izleyen küçük bir gruba katılıp mevcut koltuklara oturuyoruz. Kısa film bittiğinde herkes ayağa kalkıyor. Şarkı yerine yankılanan alçak mırıldanmalar ve ayak seslerinin sürtünmesi, grubu sessizce karanlıktan geçerek bir sonraki ekrana doğru götürüyor.
Bu tekrarlayan göç, Cisternerne’deki yapıtın önemli bir parçasını oluşturuyor. Operada izleyiciler genellikle aynı koltukta otururken sahne dekorları oyuncuların etrafında değişir; burada ise ölümler arasında konum değiştiriyoruz.
Karanlık, kurulumun genel bir görünümünü engellediği için her tiyatro yolda bulunmak zorunda. Ses bu ayrı izleme alanlarının dışına yayılıyor; nemli hava ve suyun damlaması ise her sahne boyunca hissediliyor.
Kurulum deneyimi hakkında
Ölen kahramanın hâlâ bir sesi var
Sözel sanat, ölüm eşiğine gelen kadınlarla ilgili en unutulmaz müziklerinden bazılarını uzun zamandır sahipleniyor. Olay örgüsü bir yaşamı sona yaklaştırırken şarkı bu kadına tiyatroda olağanüstü bir varlık kazandırıyor.
Tosca”nın final eyleminden önce söylediği ‘Vissi d\’arte,’ sanat ve aşka adanmış bir yaşama göz kulak olur. Dinlemek, kaderi zaten belli olsa bile onun yanında kalmayı gerektiriyor. Arjinin süresi, izleyiciye bu duygunun içinde kalma imkanı tanıyor.
Seven Deaths şarkı sesini gördüğümüz bedenden ayırıyor. Abramović ölümleri sahneliyor; Callas ise yaşamı sırasında yaptığı kayıtlarla sesi sağlıyor. Bu ayrılık, yeraltında özellikle hissedilir hale geliyor çünkü ses ekrandan daha fazla alan kaplıyormuş gibi geliyor.
Maria Callas’ın mirası hakkında
Callas 1977’de öldü ancak şarkıları hâlâ yeni dinleyicilere ulaşıyor. Abramović başka bir filmlenen ölüm için geri döndükçe, ses bu sıraya görüntülerin sürekli böldüğü bir süreklilik kazandırıyor.
‘Zamanını bana ver’
Abramović izleyiciyle doğrudan bir alışverişi tanımlıyor: siz bana zamanınızı veriyorsunuz, ben de sizin için yedi kez ölüyorum. Cisternerne’de bu zaman, filmler arasındaki törensel boşlukları da içeriyor.
Bir sonu bekliyoruz, yanı başımızdaki insanlarla ayakta duruyor ve onları bir sonraki koltum grubuna doğru takip ediyoruz. Bu tekrarlayan hareket sayesinde grup, neredeyse hiç konuşulmasa bile yavaşça tanıdık bir hal alıyor.
Marina Abramović
Bunu şöyle sürdürüyor: hayatta çok kez ölüyoruz ve yine de yaşamaya devam ediyoruz. Bu, çalışmalarını karakterlerin sözel ölümlerinin ötesine taşıyor. Bir son mutlakmış gibi hissedilebilirken, onun ötesinde bir yaşam sürmeye devam edebilir.
Bu kurulum bu düşünceye fiziksel bir ritim veriyor: her ölümün ardından, geçilecek rezervuarın yine başka bir bölümü kalıyor. Su başımızdan damlarken tekrar ayağa kalkıp bir sonraki ekrana ulaşıyoruz.
Marina Abramović
Kurulum hakkında
Copenhagen’daki Cisternerne’de, Frederiksberg semtinde düzenlenen Seven Deaths kurulumu, Marina Abramović’in yönettiği ve Maria Callas’ın ses kayıtlarıyla desteklenen bir opera deneyimi sunuyor. Ekran başında Marina Abramović ile oyuncu Willem Dafoe karşılıklı yer alırken, sanatçının bedeni her sahnenin merkezine oturtuluyor.
Kurulum 14 Mart’tan 30 Kasım 2026’ya kadar Cisternerne’de izleyicilere açık olacak. Yaklaşık bir süren bu deneyim, operanın ekrandan önce bize ulaşma biçimini ve karanlıkta kaybolan sesin mekânı nasıl yeniden keşfettiğini ön plana çıkarıyor.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
