Milei’nin yükseliş-düşüş ekonomisi Buenos Aires’ten kitlesel göçe neden oluyor

Diego Esquivel, kariyeri Buenos Aires’ta tıkanıp giderken güneyden gelen bu vahşi hikayeleri duyuyordu. Yüksek maaş, çılgınca büyüme ve ne yapacağını bilemeyen o kadar çok para…

Büyüleyici rüzgarlarıyla bilinen Patagonya’daki enerji patlamasının başka bir boş vaat değil, evinde ulaşamayacağı bir refah bileti olduğunu fark etti. Üç yaşındaki 38 yaşındaki Esquivel, eski adıyla görmezden gelinen bölgeden, Başkan Javier Milei’nin serbest piyasa deneyiminin en büyük başarı hikayesine dönüştüğü tozlu ovalara yerleşen binlerce Arjantineliden biri oldu.

“Altı ay içinde durumum tamamen değişti,” dedi Esquivel. Vaca Muerta Services konut kompleksini petrol işçileri için yönetmek için kurak Neuquén eyaletine taşındığında maaşı üç katına çıktı. Dört çocuğunun babası, eski aylık 900 dolarlık sağlık hizmeti veren bir iş yerindeki maaşıyla karşılayamayacağı kızının üniversite masraflarını ödemeye başladı.

“Buenos Aires’ta geçinemeiyordum. Farkı da bu,” dedi.

Salıncak siyasetiyle ünlü bir ülkede Milei’nin geleceğinin anahtarını, bağımsız olduğunu belirten Esquivel gibi seçmenler elinde tutuyor. Arjantinin bir sonraki başkanlık seçimi bir yıl uzakta olsa da, Wall Street ve Buenos Aires zaten Milei’nin ekonomik modeliyle – ve Latin Amerika’nın sağcı liderlerinin yönetimiyle – seçmenleri yeniden seçilme girişimini desteklemeye ikna edecek mi sorusuna odaklanmış durumda. ABD Başkanı Donald Trump yönetimi de geçen yıl hükümetine 20 milyar dolarlık bir can simi uzattıktan sonra Milei’nin başarısında payı var.

Milei’nin göstereceği sonuçlar var: Bir zamanlar neredeyse %300 olan enflasyon artık %30’a yakın; ekonomi muhtemelen üst üste iki yıldır büyüyor. Yoksulluk on yıllık en düşük seviyesinde. Tüm büyük kredi derecelendirme ajansları Arjantinin devlet borcunu yükseltti. İmzaladığı yatırım programı şu ana kadar kademeli olarak gelmeye başlayan 76 milyar dolar değerinde 27 projeyi onayladı ve değerlendirme aşamasında ek 133 milyar dolarlık öneri var.

Yabancıların iyimser optimizmi, ülkeyi ikiye bölen işçilerin acısını perdeliyor. milyarlık Peter Thiel de dahil yatırımcılar güneyde petrol ve doğalgaza, kuzeyde lityuma, batıda bakıra para yatırırken, bu yatırımlar henüz Buenos Aires ve diğer metropol alanlarında gerçek ekonomiye yansımadı; bu alanlar genellikle başkanlık seçimlerini belirliyor. Bunun yerine, iş kayıpları, uçan fatura ve borçlu haneler, orta sınıf Arjantinliler arasında ekonomik büyümenin kendilerini atladığı hissini pekiştiriyor. Görevi devraldığından bu yana 32.000’den fazla işletme kapandı ve özel sektör işverenlerinin sayısı 2007’den beri en düşük düzeye geriledi.

“Bu ekonomi iki Arjantin ortaya çıkarmaya başladı,” diyor danışmanlık şirketi Horizon Engage’nin Amerikalar Direktörü Marcelo García. “Milei ekonomik programının kazananları sermaye yoğunlu. Kaybedenler – küçük işletmeler, toptan-perakende ve inşaat dahil – iş yoğunluğu.”

AtlasIntel’in Eylül ayında Bloomberg News için yaptığı bir anketmeye göre, Arjantinlilerin yalnızca %39’u hükümetini olumlu değerlendiriyor; bu oran yılın başındaki %43’e göre düşüş gösteriyor. Bu sismik bir değişim değil, ancak yatırımcılar endişe demeye başladı: Arjantin’in devlet tahvilleri son iki ayda gelişmekte olan piyasalarda en kötü performans gösterenler arasında yer alıyor.

Milei, zor zamanlar olduğunu reddetmekle, kendisine devrettiği krizden önceki yöneticileri sorumlu tutmakla ve ulusunun kalbinin hâlâ acı çektiğini kabul etmekle arasında gidip geliyor.

“Cennette değiliz, bu İsviçre değil, ancak başlangıç koşullarını görmezden gelemeyiz,” Milei, 20 Ağustos’ta bir konferansta söyledi. “Fotoğraf hâlâ korkunç ama film – Arjantin tarihinin en iyi filmi.”

Libertaryen liderin mirası, Neuquén’deki başarısının ekonominin geri kalanına sıçramasıya bağlı. Milei, geçen yıl bütçesinde 2026 için yüzde 5 büyüme vaadinde bulundu ancak Argentina şu anda ancak yüzde 1.5 büyüme kaydedecek görünüyor. Temmuz verileri, Covid-19 pandemisinden bu yana görülen en kötü tek aylık düşüşü gösterdi ve ekonomi muhtemelen Nisan ile Eylül arasında küçüldü; bu da akademisyenlerin teknik durgunluk olarak adlandırdığı bir döneme işaret ediyor.

Milei göreve geldiğinden beri Argentina’nın 23 eyaletinden ve Buenos Aires Kentinden yalnızca dördü resmi ekonomide özel sektör işi yarattı. Neuquén, diğer tüm bölgelerden daha hızlı büyüyor.

Nakit, ‘kumarhaneye’

Matías Pizzio, Neuquén’de işe alım yapıyor ve operasyonlarını genişletiyor. Bankalara ve ATM’lere giden nakiti güvence altına almak için üç zırhlı aracı 13 saat güneye sürdü. Nakit taşıma şirketi Huarpe Seguridad Integral’in genel müdürü Pizzio, bu yıl petrol zenginlikleri sayesinde paralarını yatıracak bir yere ihtiyaç duyan, tüm yıl yaşayan daha zengin bir topluluk oluşmasıyla iş yerini kurdu.

“Asıl ekonomik yan etki, petrol gelişiminden kaynaklanıyor,” dedi, 39 yaşındaki Pizzio. “Büyük bir iş fırsatı gördük. Neuquén’deki büyüme ve müşterilerimizden gelen talep, bizi eyalette bir varlık göstermeye yönlendirdi.”

Pizzio belki de tonlarca nakiti taşıyor, ancak başkaları müşterilerin bu parayla ne yapacağını bilmediğini uyarıyor. Yatırım danışmanı Christian Lobenstein, birkaç yıl önce enerji patlamasından büyük kazanç eldelemeye hazır küçük işletme sahiplerine yol göstermek için Neuquén’de atölye çalışmaları düzenlemeye başladı. Portföy yöneticisi, yerlilerin finansal okuryazarlıktaki eksikliğinden kısa sürede endişe duymaya başladı.

Birkaç yıl önce, kuyular kazan sözleşmeler kazanan bir işletme sahibini, hesabında sıfır faizle duran ve yüzde 200 enflasyonun hesabındaki parayı yok etmeden önce bu 600 milyon peso (390.000 doların) finansal piyasalarda daha iyi kullanılabileceğine ikna etmekte zorlandı.

“Onun için bir yatırım stratejisi geliştirdim ancak fonları aktarmayı hiçbir zaman başaramadım” diyor Lobenstein. “Sermaye piyasasının bir kumarhane olduğu ve tıpkı bir günde size yüzde 10 kazandırdığı gibi ertesi gün size yüzde 20 kaybettirebileceği fikri var.”

Yabancılar, Argentina’ya yatırım yapma konusunda daha az temkinli görünüyor. Thiel, Buenos Aires’in en pahalı mahallesinde 12 milyon dolarlık bir konak satın aldı ve ardından Argentina’nın en büyük özel petrol şirketi Vista Energy SAB’da önemli ölçekte bir pay aldı. Oklahoma’lı iş insanı Harold Hamm’ın şirketi Continental Resources, Vaca Muerta (Ölü İnek) adlı kayalık petrol yatağındaki petrol sahalarında teklif veriyor. JPMorgan, Chevron ve sayamayacağımız kadar başka firma ya petrol ve gaz projelerini finanse ediyor ya da sondajı kendisi yapıyor.

Milei’nin bu iyimserliğin, Argentina’nın güneyinde, batısında ve kuzeyinde oyuna dönüşmesi için ertesi yıl yoğun nüfuslu doğuda gerekli olması gerekiyor. 2023’te, onlarca yıldır politikayı domine eden solcu hareket Peronizm’in kontrolündeki birkaç geçiş eyaletini kendi elinden aldı. Liberter, piyasaya dost lider Mauricio Macri 37 oy oranıyla eyaleti kaybettikten sadece dört yıl sonra Neuquén’de oyların yüzde 60’ını aldı.

Bugün Milei’nin rakipleri – Peronist liderler Sergio Massa, Axel Kicillof ve eski başkanların oğlu olan Máximo Kirchner – eşit derecede ya da daha da popüler değil ve ertesi yıl kimin en güçlü aday olarak öne çıkacağı hala belirsiz. Parçalı bir muhalefet ve Peronizm içindeki iktidar mücadelesi, Milei’nin en büyük avantajı olabilir.

Neuquén, Milei’nin başarı örneği haline gelirken, hayal kırıklığı yaşayan yerliler bölge ekonomisinin çok ısındığını uyarıyor. Petrol kuyuları fışkırsa da, asfalt yollar, sokak aydınlatması ve temel altyapı yaygın değil; yeni gelenler, başka bir döneme göre inşa edilmiş toplu taşıma, sağlık ve eğitim sistemlerini zorluyor. Yaklaşık 700.000 nüfusa sahip eyalette geçen yıl 21.000 yeni yerli kaydedilirken, yerel yönetim binlerce çocuk için 160 yeni sınıf binası inşa etmeye başladı. Yerliler, Patagonya’nın daha az görkemli bölgelerinde işsiz ve soğuk kışlara hazırsız gelenlerin oluşturduğu yeni klişeden şikayet ediyor.

Carlos Isa hâlâ Neuquén’e yatırım yapıyor, ancak kuzey Arjantin’den ülke geneline yapılan iki yıllık taşınmanın ardından bu bahsinden daha az coşku duyuyor. İşler iyi, ancak yerel ekipman konusunda uzmanlaşan Micronor şirketi için umduğu kadar iyi değil. Küresel petrol fiyatları gibi, bu araziden çıkarım yapmak da oynak bir iş olabilir ve Isa’ın Vaca Muerta’daki maliyetleri ülkenin geri kalanına göre daha yüksek.

“Çok kişi buraya bunun altın bir hayal olduğunu düşünüp geliyor, ancak bugün insanlara dikkat etmelerini önerirdim,” diyor 50 yaşındaki Isa. “Vaca Muerta’ya gelip zengin olacaklarını düşünüyorlar. Gerçekse, işler böyle yürümüyor.”

Petrol sondörleri iş gücünün çok küçük bir bölümünü oluşturuyor, ancak Isa ve başkaları bu büyük maaşların Arjantin genelinde şehir efsanesini yanıltıcı biçimde domine ettiğini belirtiyor. Enerjiyle beslenen bu atın sırtına binen tüm sektörler, Buenos Aires’e göre daha iyi ücret ödüyor, ancak ek gelir Neuquén’in daha yüksek yaşam maliyetiyle sulandırılıyor.

Neuquén Eyaleti Valisi Rolando Figueroa da iş arayanlara fren yapmalarını söylüyor.

“Bazı insanlar televizyona çıkıp müsait iş sayıları hakkında saçmalık söylüyorlar, gerçekliği yansıtmıyorlar,” Figueroa bir röportajda Buenos Aires elitini azarlayarak şunu söyledi: “Vaca Muerta’da iş bulmak için en az bir yıl eğitim almanız gerekir, sadece gelip bir gecede iş bulamazsınız.”

‘Kapatmayı konuştuk’

Buenos Aires’e döndüğümüzde, Alicia Arce bu yıl en büyük müşterisini kaybetti. 63 yaşındaki temizlik malzemeleri mağazası, 80 yıllık faaliyetin ardından Şubat ayında kapanan FATE lastik fabrikasına bir blok mesafede yer alıyor.

FATE, hem iyi ücretli fabrika işleri hem de günlük ürünler için abartılı maliyetler yaratan Argentina’nın korumacı geçmişinin bir simgesine dönüşmüştü. Milei’nin ekonomiyi daha fazla dış ticarete – ithal lastikler dahil – açma kararı, onlarca yıldır pazarı domine ettikten sonra fabrikayı hazırlıksız yakaladı.

Fabrikaya neredeyse bin işçi çalışıyordu ve Arce’ye vardiyadan sonra paspas, deterjan ve diğer temel ihtiyaçları almak için gelen istikrarlı bir müşteri kitlesi sağlıyordu. Maaşların enflasyonla yarışamaması nedeniyle satışlarının Milei’nin göreve geldiğinden bu yana yüzde 30 düştüğünü tahmin ediyor.

“Kapatabileceğimizden söz veriyoruz,” diye konuşuyor Arce, mağazayı eşiyle birlikte yönetiyor. “Yakıt dolduracak parayı bile bulamadığımız bir noktaya geldik. O zaman bu işi neden açık tutuyoruz?”

Argentina ekonomisi, Milei’nin göreve geldiğinden bu yana 265.000’den fazla özel sektör işini kaybetti; bu kayıp, az çok aynı sayıda işçi kazanan ama çoğu zaman yasal çalışanların çok altında gelir elde eden gayriresmî ekonomiyle bir miktar telafi edildi.

Roberto Ambrosio bunlardan biri. FATE’nin eski makine operatörü, fabrikanın çöktüğünü biliyordu ama her zaman direneceğini varsayıyordu – zira Argentina’daki birçok başka krizi atlattı zaten. Ancak belirtiler belirdi: İşçilere bir buçuk yıldır ücret artışı yapılmamıştı. Lastik üretimi yavaş yavaş günde 10.000 lastikten 7.000’e düştü. Ambrosio kırmızı etten vazgeçti, bu Argentinelilerin beslenmesinin temel öğelerinden biri.

İşini kaybettikten sonra Ambrosio, eski meslektaşlarının Uber sürücüleri ordusuna katıldığını izlerken boyama işlerine başladı. Yaşında, tekrar maaşlı bir iş bulmayı beklemiyor. Eşinin maaşıyla, evde yaşayan üniversite yaşındaki oğluyla geçiniyor. Fabrikadaki eski 1,6 milyon peso gelirinin – ki bu zaten ortalamanın altındaydı – hepsi gitti. “Şimdi, şanslıysam 300.000 peso kazanacağım.”

Ömür boyu Peronist seçici olan Ambrosio, Milei’ye kesinlikle karşı.

“Uber, elektrik veya benzin faturasını ödemene yardımcı olur ama bir aileyi beslemez,” diyor Ambrosio. “Giderlerden kesinlikle her yerde kesmek zorunda kaldık.”

Buenos Aires bölgesinden ayrılıp Neuquén’e yerleşen konut kompleksi yöneticisi Esquivel, üç yıl önce Milei’ye, 2025 orta dönem seçimlerinde ise partisine oy verdi. Ancak önümüzdeki yılın başkanlık seçimlerini düşündüğünde, serbest piyasalı bir Arjantin’de Milei’nin hayal ettiği tam da türden sıcak bir işe kavuşmuş olsa da artık kararsız olduğunu söylüyor.

“Hükümetin aldığı kararlar bizi iyi ya da kötü yönde etkileyebilir ama herhangi bir parti ya da politikacı için hayal kurmamaya çalışıyorum,” dedi Esquivel. “Gerçek şu ki, bilmiyorum. 2027’ye kadar gidilecek uzun bir yol var ve hangi partiye oy vereceğimi henüz kararlaştırmadım.”

Görsel Galerisi

Görsel Kaynağı: Buenos Aires Times (South America, Argentina & Life)

Görsel Kaynağı: Buenos Aires Times (South America, Argentina & Life)

Görsel Kaynağı: Buenos Aires Times (South America, Argentina & Life)

Bu haberde

kişilikler:
• Javier Milei

konular:
• Ekonomi
• Arjantin
• Analiz
• Buenos Aires
• Neuquén
• Madencilik
• Yeniden seçim
• Milei Hükümeti
• Rigi
• 2027 Seçimi