İçeriğe geç
Ara ↗
18 Kasım 2026Gazete Hakimiyet
Hakkımızda

Hızlı Moda, Çöp Karıştırma Uygulamasını Nasıl Yeniden Canlandırdı?

Yayın:

Bazı çöp karıştırıcılar yılda on binlerce, hatta yüz binlerce dolar kazandıklarını iddia ediyor Tüm olumsuzluklarına rağmen sosyal medya, niş el…

Hızlı Moda, Çöp Karıştırma Uygulamasını Nasıl Yeniden Canlandırdı?
Yayın:

Güncellendi / Pazar, 15 Kasım 2026
07:15

A young woman wearing gloves on top of a dumpster, reaching in to sort through the garbage or look for something. (Photo by: Catherine Robotis/UCG/Universal Images Group via Getty Images)

Bazı çöp karıştırıcılar yılda on binlerce, hatta yüz binlerce dolar kazandıklarını iddia ediyor

Tüm olumsuzluklarına rağmen sosyal medya, niş el sanatlarından uzun süredir unutulmuş tariflere kadar bazı gözden düşmüş uygulamaların ve hobilerin yeniden canlanmasında en azından olumlu bir rol oynadı.

Ancak aynı zamanda, daha önce yalnızca en çaresizlerin meşgalesi olarak görülen bazı faaliyetlerin de yeniden kabul görmesine yardımcı oluyor.

Çöp karıştırma da kesinlikle bu kategoriye giriyor. Çöp kutularını ve konteynerlerini karıştırma pratiği uzun süredir –haklı ya da haksız bir şekilde– yoksullukla ilişkilendirilse de, günümüzde popülerlikte bir patlama yaşıyor.

Bu durum kısmen, birçok insanın harcamalarını azaltmak için önemli adımlar atmasına neden olan yaşam maliyeti krizinden kaynaklanıyor. Ancak aynı baskı, insanların daha fazla para kazanmanın yollarını aramasına da yol açtı ve birçoğu, buldukları eşyaları düzenli olarak paylaşan ve kazançlarıyla açıkça övünen bir çöp karıştırma influencer topluluğuna rastladı.

Bu influencer’lardan biri olan 31 yaşındaki Carter Stevens, çöp karıştırarak yılda yaklaşık 140.000 dolar kazandığını iddia ediyor. Diğerleri ise on binlerce dolarlık, daha mütevazı ama yine de etkileyici kazançlardan bahsediyor.

Elbette burada sosyal medyadan bahsediyoruz – bu yüzden takipçiler, bu işin gerçekte ne kadar zorlu olduğunu tam olarak anlamayabilirler.

İzleyiciler, belirli bir influencer’ın bulduğu mükemmel durumda lüks el çantasına odaklanabilirler, ancak o buluştan önce çöp yığınlarını karıştırırken 30 kez eli boş döndüğünü görmeyebilirler. Ya da bu işi yapanların potansiyel hedefleri bulmak için harcadığı saatlerce yürüme veya araç kullanma çabasını fark etmeyebilirler.

Ancak her halükarda, bu influencer’ların çöp karıştırma uygulamasını eskisinden çok farklı bir ışık altında gösterdiğine şüphe yok.

Hızlı Moda, Çöp Karıştırma Uygulamasını Nasıl Yeniden Canlandırdı?

Birçok durumda bu uygulama, oldukça esnek veya belirsiz yasalar sayesinde mümkün oluyor. Örneğin, ABD’nin bazı eyaletlerinde atılan eşyalar esasen serbest bir hedef olarak görülüyor.

Ancak İrlanda’da durum böyle değil.

1996 tarihli Atık Yönetimi Yasası, kamusal veya özel atık kaplarındaki ya da yerel yönetim depolarındaki herhangi bir şeye müdahale etmeyi suç sayıyor. Bu da aslında bu uygulamayı burada yasaklıyor.

Elbette İrlanda’da çöp karıştıranlar var. Bir sonraki yerel belediye çöp depolama alanına gittiğinizde, kurtarabilecekleri veya yeniden kullanabilecekleri eşyaları arayan birilerini görme ihtimaliniz yüksek.

Bazıları Atık Yönetimi Yasası’nda boşluklar olduğunu iddia ederken, diğerleri ise yasanın uygulanmamasından faydalanıyor olabilir.

Ancak İrlanda’daki çöp karıştırıcıların karşılaştığı bir diğer pratik sorun da mülke izinsiz girme yasalarıdır. Çünkü çöp karıştırma, rastladığınız her çöp kutusunu karıştırmak olarak düşünülse de, bu işi ciddiye alanlar genellikle daha değerli hedeflere odaklanıyor – örneğin mağaza ve alışveriş merkezlerine bağlı çöp kutuları gibi.

Ancak bu kutular genellikle özel mülk üzerinde bulunuyor – bu da onlara kolayca erişimin zor olduğu ve güvenlik görevlileri ile sistemler tarafından izleniyor olma ihtimalinin yüksek olduğu anlamına geliyor.

Ancak yasanın izin verdiği yerlerde, birçok kişi artık çöp karıştırmayı uygulanabilir bir kariyer seçeneği veya en azından kârlı bir ek iş olarak görüyor.

Ve influencer’ların bu işten kazandığı para sadece viral olmalarından kaynaklanmıyor. Yeniden satış platformlarının patlaması, neredeyse yeni olmayan ürünleri satmanın ekonomisini kökten değiştirdi.

Ancak bu pazarı, birçok işletme için değişen atık ekonomisi de besliyor.

Çünkü bazı perakendeciler ve üreticiler atıkları azaltmak için ellerinden geleni yapsalar da –ister dikkatli planlama, stok yönetimi ya da hayır kurumu işbirlikleri yoluyla olsun– bir firma için en kolay ve en ekonomik seçenek, mükemmel durumda olan ürünleri basitçe atmak olabiliyor.

İade edilen ürünler bunun iyi bir örneği.

Birisi bir ürünü iade ettiğinde –sadece beğenmediği veya uymadığı için bile olsa– bu ürünün tekrar mağaza raflarına döndürülmesi basit veya maliyet etkin bir süreç olmayabilir.

Belki ambalajı açılmıştır –bu da yeni bir alıcıyı caydırabilir– ya da ürünün hasar görmediğinden emin olmak için kontrol edilmesi gerekebilir.

Eğer ürünün kâr marjı düşükse, bir perakendeci için bu kadar zaman ve çabaya değmeyebilir.

Ve elbette ürün hasarlı veya kusurluysa, büyük olasılıkla atılacaktır. Bu durum, sorun küçük olsa bile –örneğin bir leke, gevşek bir dikiş veya tel gibi– geçerli olabilir; birçok insanın fırsat verilse bunu kolayca düzeltebileceği halde, eğer buna değmezse atılacaktır.

Şimdi bazı mağazalar, duruma göre hafif hasarlı ürünlerde indirim yapabilir –ancak doğru kusurlu ürünün doğru ve istekli tamirciyi bulup bulmayacağını bilmek zor.

Bazı mağazalar, özellikle büyük zincirler, hasarlı ürünleri indirimli satmaktan kaçınma eğilimindedir –kısmen, personelin veya müşterilerin indirim almak için küçük sabotajlar yapmasını teşvik edebileceğinden korktukları için.

Ancak çöp karıştırmayı bu kadar kârlı hale getiren değişimin merkezinde, hızlı modanın perakende sektörü üzerindeki hakimiyeti yer alıyor.

Adından da anlaşılacağı gibi, hızlı moda mevsimsel ürün değişiklikleri yerine ürünlerin hızla döngüden geçmesiyle ilgilidir.

Bu da bir ürün serisini piyasaya sürüp kısa bir süre içinde satmaya çalışmak anlamına geliyor. Ve bu yaklaşımda duygusallığa yer yok. Bir ürünün hedef kitlesini bulmasını beklemek yok. Mağaza raflarındaki yerini hak edecek kadar satmazsa, gider.

En iyi ihtimalle bir süre indirimli satılabilir, ancak çok geçmeden piyasadan çekilir. Başka bir mağazaya veya moda döngüsüne geri dönmesi için büyük bir depoya konulmaz. Satılmayan ürünler tamamen elden çıkarılır.

Avrupa Birliği’nin şirketlerin fazla ve atık stoklarıyla nasıl başa çıkması gerektiğini belirleyen kuralları var. Kısacası, perakendecilerin ürünleri yeniden kullanmak için ellerinden gelen her şeyi yapmaları bekleniyor –çöpe atmak ise son çare olmalı.

Bazı durumlarda bu, ürünlerinin bir kısmını hayır kurumlarına veya ikinci el dükkanlarına sunmaları anlamına gelebilir; ancak sektörün ürettiği atık miktarı nedeniyle bu her zaman pratik olmayabilir.

Bazı perakendecilerin tekstil geri dönüşüm şirketleriyle işbirlikleri de olabilir. Ancak yine de atık miktarının büyüklüğü nedeniyle bu sektör sürekli olarak kapasitesinin sınırında çalışıyor (ayrıca bazı tekstil geri dönüşüm şirketlerinin ne kadar çevre dostu olduğu konusunda da sorular sorulmuştur).

Gerçek şu ki, çoğu zaman bir perakendeci için en kolay ve en ucuz seçenek, elindeki ürünleri atmak oluyor.

Bu, elbette, bunu yapmanın bir maliyeti olduğu gerçeğine rağmen geçerli. Birçok durumda şirketler, bu atma maliyetinin, ürünleri ayıklamak ve onlar için doğru hedefi bulmak üzere sistem kurup personel istihdam etmekten daha düşük olduğuna karar veriyor.

Ve bu atma maliyeti, hızlı moda iş planına dahil ediliyor. Ürünler öyle bir fiyatlandırılıyor ki, şirket birçok ürünü büyük ölçüde indirimli satabilir, üretiminin büyük bir kısmını atabilir ve yine de sağlıklı bir kâr elde edebilir.

Ve bu tür konularda odak genellikle hızlı moda olsa da, bu uygulama artık tüm perakende sektöründe yaygın.

Bu durum kozmetikte, parfümlerde, ev eşyalarında –hatta bir dereceye kadar gıdalarda bile– görülebilir.

Modaya uygun olduğu düşünülen ürünler üretilir, raflara konur, satışa sunulur ve talep düştüğünde geri gönderilir.

Aslında bu tür bir döngü sürekli olarak devam ediyor –ve bazen bu döngü açıkça görülüyor.

Son haftalarda herhangi bir mağazada veya süpermarketteyseniz, muhtemelen bolca Cadılar Bayramı süsü ve aksesuarı görmüşsünüzdür. Bunlar Eylül ayında raflara çıkmış olabilir. Cadılar Bayramı haftasına gelindiğinde ise ya büyük ölçüde indirimli satılmış ya da atılmış olacak ve aynı yer artık Noel süsleriyle doldurulmuş olacaktır.

Ve yine, bu fazla stok muhtemelen gelecek yıl satılacağı umuduyla bir yerde depolanmıyor. Çoğu perakendeci için, 2027’nin Eylül ayında yeni stok almak üzere şimdi atmak, bir yıl sonra satılacağı umuduyla depolama alanı kaplamaktan daha ucuzdur.

Ve çöp karıştırıcıların eline geçen ve belki de başkasına satabileceği ürünler de tam olarak bu tür ürünlerdir.

Hızlı moda, israfçı uygulamaları nedeniyle haklı olarak eleştiriliyor –ancak en azından satılmayan ürünleri atmadan önce indirim yapma eğilimindeler. Bu elbette, maliyetlerinin bir kısmını geri kazanma çabasıyla yapılıyor –ama en azından ürünlerin çöpe gitmeden önce bir kez daha kullanılmaya fırsat bulmasını sağlıyor.

Bu düşük bir standart gibi görünebilir –ancak gerçek şu ki, bazı markalar bu standardı bile karşılamıyor. Özellikle de üst düzey lüks markalar.

Bu tür perakendeciler, indirimli bir ürün rafının lüks imajlarına zarar verebileceği korkusuyla ürünlerini indirimli satmaktan kaçınma eğilimindedir. Aynı nedenle, ürünlerinin büyük miktarlarda bir hayır dükkanında görünmesine yol açabilecek bir anlaşmayı yapmaya da daha isteksiz olacaklardır (özellikle de atığı azaltma konusunda aynı yasal zorunlulukların olmadığı ABD’de).

Bazılarının, bu sorunu kısmen çözen outlet mağazaları olabilir –ancak bunlar nispeten nadir ve sınırlıdır.

Bu da, iyi satmayan bir ürün serileri olduğunda –veya takım elbiselerinin yeni bir astara ihtiyacı olduğuna karar verdiklerinde– eski stokların bir çöp kutusuna gitme olasılığının daha yüksek olduğu anlamına geliyor.

Bu da elbette çöp karıştırıcılar için yüksek değerli bir hedef oluşturuyor.

Eğer lüks ürünlerle dolu bir çuval bulurlarsa, tam fiyattan pek de iyi satmamış olsalar bile, bunları satarak iyi bir miktar para kazanabilirler.

Ve bu gerçek lüks markalar tarafından da gözden kaçırılmadı –bunların bazıları, imajlarının çöp karıştırma ile ilişkilendirilerek zedelenmemesi için adımlar attı.

2021’de Coach, iade edilen çantaları –mükemmel durumda olsalar bile– yırtmak için personeline talimat verdiğini itiraf etti.

2018’de Burberry, istenmeyen 36 milyon dolarlık stokunu satmaya veya bağışlamaya çalışmak yerine yaktığını kabul etti.

Bu uygulama o kadar yaygın ki, AB yakın zamanda şirketlerin satılmayan stoklarını imha etmesini yasaklayan yeni kurallar getirdi.

Ancak bunun ne kadar etkili olacağı belirsiz, çünkü bazı boşluklar var. Örneğin, ürünler hasarlıysa –veya hayır kurumları tarafından reddedildiyse– bu kuralın dışında kalınabilir.

Azalt, yeniden kullan, geri dönüştür

Bu kötü uygulamaları düzeltmek çöp karıştırıcılar için kötü haber olurdu. Ancak büyük bir değişiklik elde etmek zor olacağı için muhtemelen rahat nefes alabilirler.

Sonuçta bu, ekonomiye dayanıyor –perakendeciler için alternatifleri daha ucuz veya daha kolay hale getirmek ya da atmayı daha maliyetli ve cezalandırıcı yapmak yerine, atmak daha az cazip hale getirildiği sürece bunu yapmaya devam edecekler.

Bu da, atmayı tüm durumlarda en az uygulanabilir seçenek haline getirecek bir sistem oluşturmanın basit olmayabileceği anlamına geliyor.

Örneğin, AB’nin giyim ürünlerinin imhasını yasaklayan yeni kuralını ele alalım.

İlginizi Çekebilir: Pepsi, “Dirty Soda” Akımını Sessizce Test Ediyor: Gen Z’nin Gerçekten Ne Arzuladığını Öğreniyor →
Kaynak: RTEKaynak yazarı: Adam Maguire
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu konuyla ilgili görüşlerinizi ve sorularınızı topluluk forumunda paylaşabilirsiniz.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir