İçeriğe geç
Ara ↗
19 Kasım 2026Gazete Hakimiyet
Hakkımızda

BM İklim Zirvesi COP31’de Uzlaşmayı Engelleyen Karmaşık Sorunlar Neler?

Yayın:

ANTALYA, Türkiye – BM İklim Zirvesi COP31’in 20 Kasım’da sona ermesi planlanıyor, ancak yaklaşık 200 ülkeden gelen müzakereciler hâlâ birkaç kilit konuda…

BM İklim Zirvesi COP31’de Uzlaşmayı Engelleyen Karmaşık Sorunlar Neler?
Yayın:

ANTALYA, Türkiye – BM İklim Zirvesi COP31’in 20 Kasım’da sona ermesi planlanıyor, ancak yaklaşık 200 ülkeden gelen müzakereciler hâlâ birkaç kilit konuda anlaşmaya varamadılar.

Uzlaşmayı engelleyen konulardan biri, fosil yakıta dayalı süreçlerin elektrik kullanacak şekilde dönüştürülmesini ifade eden elektrifikasyon tartışmaları.

İklim finansmanı meselesi, gelişmekte olan ve gelişmiş ülkeler arasındaki derin ayrım çizgisi yüzünden sürekli bir anlaşmazlık kaynağı olmaya devam ediyor. BM zirvelerinde tekrar tekrar gündeme gelen fosil yakıtların kademeli olarak kaldırılması çağrıları ise bu kaynakları üreten ülkeler tarafından engelleniyor.

Yine de COP31, taahhütleri somut eylemlere dönüştürmeyi hedefleyen bir “uygulama zirvesi” olarak nitelendiriliyor. Zirve Türkiye’nin Antalya kentinde düzenlenirken, müzakerelere Avustralya başkanlık ediyor.

The Straits Times, çözülmemiş kilit konulardan bazılarını öne çıkarıyor.

Ne anlama geliyor: COP31’in Türk başkanlığı, küresel enerji talebinde elektriğin payını mevcut %20’den 2035’e kadar %35’e çıkarmak için bir elektrifikasyon hedefi belirledi.

Fosil yakıta dayalı süreçlerin düşük karbonlu kaynaklardan üretilen elektrik kullanacak şekilde dönüştürülmesi, karbon emisyonlarını azaltmaya yardımcı olabilir.

Örneğin, içten yanmalı motorlu araçların elektrikli araçlarla değiştirilmesi petrol tüketimini düşürebilir.

18 Kasım itibarıyla toplam 75 ülkenin bu taahhüde katıldığı, daha fazla ülkenin de katılması beklendiği bildirildi. Avrupa Birliği son resmi destekçilerden biri olurken, Güney Kore, Kanada, Kırgızistan ve Filipinler de taahhütte bulunan ülkeler arasında yer alıyor. The Straits Times, Singapur hükümetine de katılıp katılmadığını sordu.

Elektriğin nasıl üretileceği, ülkelerin üzerinde anlaşamadığı konulardan biri.

Elektrifikasyonun iklim üzerinde olumlu bir etkiye sahip olması için elektriğin yenilenebilir enerji veya hidrojen gibi düşük karbonlu kaynaklardan üretilmesi gerekiyor.

World Resources Institute’un Polsky Küresel Enerji Dönüşümü Merkezi’nin küresel direktörü Nick Wayth, Birleşik Krallık gibi bazı ülkelerin, zirvenin nihai sonuç metninde elektriğin temiz kaynaklardan gelmesi gerektiğinin açıkça belirtilmesi konusunda ısrar ettiğini söyledi. Bu metin, taahhüdün siyasi bir göstergesi niteliğinde.

Ancak, ekonomileri fosil yakıt ihracatına dayanan ülkeler bu öneriye karşı çıkıyor, diye belirtti kar amacı gütmeyen Climate Analytics enstitüsünden iklim politikası analisti Olivia Waterston.

Yenilenebilir enerji kapasitesini genişletmeden elektrifikasyon hedefine ulaşmanın, fosil yakıtlara olan bağımlılığı daha da artıracağını belirtti.

  • Şebeke altyapısı için finansman

Bir diğer engel ise finansman. Elektrifikasyon, elektrik şebekelerine yatırım gerektiriyor, ancak bu alana yatırım çekmek genellikle zor oluyor.

Wayth, ST’ye yaptığı açıklamada, hedefe ulaşmak için ülkelerin ulaşım, ısınma ve sanayiyi elektriğe yönlendirecek ayrıntılı planlar hazırlaması gerektiğini söyledi.

Bu planlar aynı zamanda elektriğin dağıtımı için gereken yatırımları da belirlemeyi gerektirecek.

“Bu, birçok ülkenin tarihin en büyük enerji krizlerinden birinde kısa vadeli bütçe dengeleri ile uzun vadeli yatırımlar arasında denge kurmasını gerektiriyor,” dedi.

Bazı uzmanlar ayrıca, küresel hedefin tüm ülkeler için tek tip uygulanmak yerine her ülkenin koşullarına göre belirlenmesi gerektiğini belirtti. Çünkü ülkeler enerji talebi ve elektrik erişimi gibi konularda büyük farklılıklar gösteriyor.

Örneğin, University College London’ın enerji ve ulaşım politikası kıdemli uzmanı Dola Oluteye, Afrika’nın bazı bölgelerinin hâlâ temel elektrik erişimini sağlamakta zorlandığını belirtti.

Ne anlama geliyor: İklim finansmanı, Paris Anlaşması uyarınca gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere aktarılan fonları ifade ediyor. Bu fonlar, gelişmekte olan ülkelerin küresel ısınmayı sanayi öncesi seviyelerin 1,5 derece üzerinde sınırlama hedefine ulaşmalarına yardımcı olabilir.

Örneğin, finansal katkılar bu ülkelerin fosil yakıtlardan yenilenebilir enerji gibi daha temiz kaynaklara geçiş yapmasını sağlayabilir. Daha yoksul ülkeler ayrıca iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlamak için erken uyarı sistemlerine yatırım yapmak gibi alanlarda da bu fonlardan yararlanabilir.

Önceki COP’larda iklim finansmanı için hedefler belirlenmişti.

Örneğin, 2024’te Azerbaycan’da düzenlenen COP29’da gelişmiş ülkeler, gelişmekte olan ülkelere yıllık 300 milyar ABD doları (384 milyar Singapur doları) iklim finansmanı sağlamayı kabul etmişti. Nihai hedef, 2035’e kadar ihtiyaç duyan ülkelere çeşitli finansman biçimleriyle yıllık 1,3 trilyon ABD doları sağlamak.

2025’te Brezilya’da yapılacak COP30’da ülkeler, gelişmekte olan ülkeler için uyum finansmanını 2035’e kadar en az üç kat artırma çağrısında bulundu. Bu, mevcut fonları yıllık yaklaşık 120 milyar ABD dolarına çıkarmak anlamına geliyor.

Ancak bu hedef, uyum finansmanının üç katına çıkması için bir başlangıç noktası belirtmedi ve borç yaratmayacak bir finansman garantisi de sunmadı.

  • Gelişmiş ülkelerin katkılarının nasıl hesaplanacağı

Gelişmekte olan ülkeler, önceki COP’larda kararlaştırılan fonların miktarı ve aktarım şekli konusunda somut taahhütler ve daha fazla açıklık talep ediyor.

İklim finansmanının kalitesi, fonların kredi mi yoksa hibe mi olarak verileceği gibi dağıtım şekliyle ilgili.

Climate Action Network International’ın uyum lideri Pooja Dave, gelişmekte olan ülkelerin fonların borç yüklerini artırmaması için hibe ve düşük faizli finansman şeklinde gelmesini istediğini söyledi.

“En çok etkilenen topluluklar, neden olmadıkları bir krizin bedelini zaten ödüyorlar. Şimdiye ulaşan öngörülebilir kamu hibelerine ve vaat edilen artışın nasıl sağlanacağına dair güvenilir bir plana ihtiyaçları var,” dedi.

Dave, gelişmiş ülkelerin ne kadar fon sağlayacağı, hangi ölçütlerin kullanılacağı ve hedeflere ulaşıp ulaşılmadığını gösterecek kilometre taşlarının ne olacağının henüz kararlaştırılmadığını ekledi.

Gözlemciler, Avrupa Birliği gibi gelişmiş ülkelerin bu konuları tartışmaya istekli olmadığını belirtti.

Bir diğer anlaşmazlık noktası ise gelişmiş ülkelerin kendi bütçelerinden ne kadar fon sağlayacağı.

Gelişmiş ülkeler genellikle iklim finansmanı raporlamalarında, başlangıçtaki hükümet katkıları sayesinde özel sektör gibi üçüncü taraflardan gelen yatırımları da sayıyor.

Gelişmekte olan ülkeler ise zengin ülkelerin kendi kamu bütçelerinden ne kadar iklim finansmanı sağlayacağını açıkça belirtmelerini istiyor.

Greenpeace International’ın küresel finans uzmanı Koaile Monaheng, gelişmiş ülkelerin müzakerelerin özel yatırımları da kapsayacak şekilde genişletilmesini istediğini söyledi. Bu durumun, gelişmiş ülkeleri Paris Anlaşması kapsamındaki yükümlülüklerine uymaya zorlamayı zorlaştırabileceğini belirtti.

“Özel yatırım yardımcı olabilir, ancak gelişmiş ülkelerin Paris Anlaşması uyarınca borçlu olduğu fonların yerini tutamaz,” diye ekledi.

Bir diğer sorun ise gelişmekte olan ülkelerin bu fonlara ne kadar kolay erişebileceği.

Monaheng, küçük ada gelişmekte olan ülkelerin ve en az gelişmiş ülkelerin daha basit başvuru süreçlerine, daha hızlı fon dağıtımına ve kendi kurumları aracılığıyla daha doğrudan erişime ihtiyaç duyduğunu söyledi.

“Uluslararası alanda vaat edilen para, özellikle iklim krizi derinleştikçe ihtiyaçların hız ve yoğunluğu artarken, ülkelerin bu paraya ihtiyaç duydukları anda erişememesi durumunda pek bir anlam ifade etmiyor,” dedi.

  • Kayıp ve hasar ödemelerinde kim öncelikli olmalı?

Kayıp ve hasar, gelişmiş ülkelerin kirliliği nedeniyle gelişmekte olan ülkelerin maruz kaldığı kaçınılmaz iklim etkileri için tazminat ödenmesini sağlayan özel bir iklim finansmanı mekanizmasıdır.

Bu fon, iklimle bağlantılı felaketlerden etkilenen hasarlı mülklerin onarımı veya yükselen deniz seviyesinden tehdit altındaki insanların yer değiştirmesi için kullanılabilir.

Ancak, BM’nin Kayıp ve Hasara Yanıt Fonu’na yapılan talep sayısı aşırı derecede yüksek.

Temmuz 2026 itibarıyla 119 ülkeden 176 talep gelmiş ve yaklaşık 2,8 milyar ABD doları talep edilmişti. Bu, Mart ayına kadar fona taahhüt edilen 822 milyon dolardan üç katından fazla. Şu ana kadar fona hiçbir ödeme yapılmadı.

COP31 sona ermeden önce daha fazla taahhüdün gelmesi bekleniyor.

İklim değişikliği ülkeleri etkilemeye devam ettikçe, kayıp ve hasar finansmanına olan talep de artması bekleniyor.

Gelişmiş ülkeler, fonun yalnızca en savunmasız ülkelere – En Az Gelişmiş Ülkeler ve Küçük Ada Gelişmekte Olan Ülkeler gruplarındakilere – sınırlandırılmasını savunuyor. Bu gruplardaki ülkeler arasında Fiji, Kamboçya, Nepal ve Etiyopya bulunuyor.

BM iklim zirvelerinde, benzer endişeleri paylaşan ülkeler genellikle bir araya gelip blok halinde müzakere ediyor.

Ancak gelişmekte olan ülkeler, fonun tüm ülkeler için erişilebilir olması gerektiğini söylüyor.

Satat Sampada Climate Foundation’ın kurucu direktörü Harjeet Singh, fonun zaten kaynaklarının en az %50’sini bu iki gelişmekte olan ülke grubuna ayırmak için bir kılavuza sahip olduğunu belirtti.

Ancak, kıt kaynakların kurallara göre sınırlı bir şekilde dağıtılması durumu, yıkıcı iklim etkileri arasında öncelik belirlemeyi zorlaştırıyor, dedi.

Eklediğine göre, henüz net bir seçim süreci belirlenmedi.

“Sonuçta asıl darboğaz yöntem değil, masadaki paranın yetersizliği. Kaynaklar bu kadar yetersiz olduğunda, herhangi bir dağıtım formülü karmaşık ve dışlayıcı hissettirecektir,” dedi.

Ne anlama geliyor: İklim değişikliğinin en büyük nedeni olan fosil yakıtların yakılması, yıllık zirvelerin en tartışmalı konularından biri olmuştur.

Ülkelerin, gezegeni ısıtan bu enerji kaynaklarından uzaklaşma taahhüdünde bulunması neredeyse 30 yıl sürdü ve bu ilk kez 2023’teki COP28’de gerçekleşti.

Ertesi yıl, ekonomisi fosil yakıtlara dayanan Azerbaycan’da düzenlenen COP29’un sonuç metninde bu çağrı tekrarlanmadı.

COP30’da ise Brezilya, ülkelerin ekonomilerinde fosil yakıt kullanımını kademeli olarak sona erdirmek için atması gereken adımları detaylandıran bir küresel yol haritası önerdi.

Ancak bu öneri derin bir anlaşmazlığa yol açtı ve Hindistan, Rusya, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi fosil yakıta bağımlı ekonomilerin liderliğindeki bir grubun itirazları nedeniyle zirvede kabul görmedi.

COP31 öncesinde Brezilya, ülkelerin fosil yakıtlara olan bağımlılıklarını azaltmak için alması gereken önlemleri içeren bir küresel yol haritası yayınladı. Bu metin yasal olarak bağlayıcı değil ve kesin tarihler veya hedefler belirlemiyor.

Bu tür yol haritalarının, ülkelerin hedeflerini somut planlara ve düzenlemelere dönüştürmesine yardımcı olabileceğini belirtti International Climate Politics Hub’ın direktörü Cat Abreu.

Danimarka ve Pasifik ülkeleri de dahil olmak üzere birçok ülke ve bölge, fosil yakıtlardan uzaklaşmak için kendi yol haritalarını oluşturdu. Bu yıl müzakerelere başkanlık eden Avustralya’nın da sözlerini eylemleriyle destekleyip kendi fosil yakıttan uzaklaşma planını oluşturması için baskı artıyor.

Greenpeace Australia Pacific’in COP31 lideri Simon Bradshaw, “Bu ivmeyi sürdürme sorumluluğu Avustralya’nın üzerinde… ve bu COP’un fosil yakıtlardan uzaklaşmada somut ilerlemeler sağlamasını sağlamak gerekiyor,” dedi.

Eklediğine göre, elektrifikasyon çabaları fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye geçişle birlikte yürütülmeli.

What are the tricky issues blocking consensus at UN climate conference COP31?
What are the tricky issues blocking consensus at UN climate conference COP31?
İlginizi Çekebilir: BAE, Siparişleri Optimize Etmek İçin Genel Merkez ve Hava İşlerinde 1.000 İş Kaldıracak →
Kaynak: StraitstimesKaynak yazarı: Chin Hui Shan
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu konuyla ilgili görüşlerinizi ve sorularınızı topluluk forumunda paylaşabilirsiniz.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir