Ibrahim Muazzam: Felsefi Anlayış Arayışı İçinde

Malam Ibrahim Muazzam

Felsefi Anlayış İçin Çaba: Malam Ibrahim Muazzam Onuruna Yazılar adlı kitap, altı bölüm ve 342 sayfa içinde dağılan 23 bölümden oluşuyor. Kitap, onurlandırılan kişi olan Ibrahim Muazzam için arkadaşlarından, meslektaşlarından, eski öğrencilerinden ve yetiştirdiği kişilerden bir sevgi emeği niteliğinde. Uzun yıllara yayılan eleştirel düşünme bağlılığının meyvelerini verdiğinin göstergesi.

D geçen cumartesi günü, CITAD’ın iyi dostum Ibrahim Muazzam onuruna düzenlediği bir festschrift olarak sunulan bir kitap için eleştirmenlik yaptım. Bu, onun bilimsel çalışma, araştırma, belgeleme, öğretim, yazım ve yaşam, toplum ve insan örgütlenmesi üzerine düşüncelerine dair 50 yıllık emeğinin bir takdiriydi. Herkes kendisine Malam diye hitap ediyorsa, çünkü gerçekten de bir öğretmen. Son birkaç hafta içinde birçok eski öğrencisinin ona zihinsel yol gösterme ve ilham için teşekkür ettiği birçok makale yayımlandığını özellikle görmekten büyük mutluluk duydum.

Haberler ve Çevrenizdeki Gelişmeler Hızlı Erişim İçin Premium Times WhatsApp Topluluğuna Katılın.

WhatsApp’ta Aç

Kitabın odağının felsefi anlayış için çaba olması yerindedir, çünkü Ibrahim Muazzam gerçekten bir felsefecidir. Bu, varoluş, bilgi, değerler, akıl, zihin ve dil hakkındaki temel soruların sistematik, rasyonel ve eleştirel çalışmalarına tüm hayatını adamış bir eleştirel düşünmen anlamına gelir. Hepimizin bildiği gibi bu sözcük, “bilgelik sevgisi” anlamına gelen antik Yunanca philosophia sözcüğünden gelir. Felsefe, temel gerçekleri toplamak veya bilimsel deney laboratuvarı çalışmaları yapmak yerine, dünyayı nasıl yaşadığımızı, düşündüğümüzü ve anladığımızı belirleyen ardıl anlamları, kavramları ve varsayımları inceler.

Muazzam aynı zamanda kelimelere, metinlere ve onların önemine büyük bir saygıyla yaklaşan bir belgesel yapımcısıdır. Yapay zekanın insan varlığını büyük veriye erişim gücü temelinde yeniden tanımlaması ve içinde kilitli olan devasa gücü ve yetenekleri ortaya çıkarması öncesinde, veri kaynaklarını topladığı bir yaşam süren Muazzam’ın devasa bir kütüphanesi vardır. Önümüzdeki beş yıl içinde, yapay zeka Muazzam’ın kütüphanesine eriştikçe, bilgi ve alternatif geleceklere dair çok şey ortaya çıkacak.

Muazzam’ın aksine ben bir filozof değilim. Basit ve sıradan bir politika bilimciyim ve kitabın editörleri YZ Ya’u ile Murtala Muhammad, bu kitabı değerlendirmem için bana başvurmadı. Sonuçta bu görevi kabul etmem, beni şekillendiren arka plana dair bazı içgörüler sunabilecek bir sınıf arkadaşım olmamdan kaynaklandı.

Ibrahim Muazzam’ı Ocak 1973’te Ahmadu Bello Üniversitesi’nin Temel Çalışmalar Okulu’nda (BASICO) öğrencilerken tanıdık. On sekiz yaşındaydık ve iki değere sahiptik – sağlam lise eğitimleri ve öğrenmeye hazır boş zihinler. O dönemde Basico olmak büyük bir hayal kurmak anlamına geliyordu – dünyayı anlamak ve onu daha iyi bir yere dönüştürmek. O kadar kibirliydik ve öyle olmamız gerekiyordu. Harika bir başlangıçtı ve bizi yönlendirecek öğretmenlerimiz vardı. Dünya Çağdaş Tarihinden muhteşem bir öğretmenimiz Paul Claugh vardı; yirmili yaşlarındaydı, güçlü bir motosiklete biner ve dünyayı dönüştürme misyonumuzun ancak onu anladığımız gerçekleşeceğini öğretirdi. Sanayi sonrası dünyayı, dünyayı insanlara, doğal kaynaklara ve ülkelere yönelik kontrol sistemlerine dayalı tek bir sömürü sistemine dönüştüren üç sanayi devrimini izleyerek analiz etti. Emperyalizmin gerçek olduğunu savundu; ancak aynı zamanda tartışmaya açık olduğunu ve bizi bu tartışmanın, fethin ve sistemi dönüştürmenin zorunluluğuna eğittiğini belirtti.

Dr Bill’in yanı sıra, başta şair John Haynes vardı; bize kelimeleri sevmeyi öğretti ve onların sırlarına yöneltti. Gündüzleri derste şiir öğrendik. Akşamları bir araya gelip şiir yazmayı öğretti. Felsefesi sadeydi: kelimeyi, sesi anlamalıyız; ve kendimiz de bir sese sahip olmalı, onu ifade etmeliyiz. 2006’da John Haynes, uzun şiir kitabı olan Letter to Patience ile Birleşik Krallık’ta Costa Şiir Ödülü’ünü kazandı. Tanrı Patience’e merhamet etsin; Samaru köyünde bir bira salonu işletiyordu ve orada bir araya gelerek çalışanların seslerin ifadesi hakkındaki görüşlerini araştırdık. Malam Muazzam bize Patience’e eşlik etmeyi reddeder, ancak oradaki tartışmalar hakkında kendisine bilgi vermemi isterdi.

Görsel Kaynak: Premium Times (Batı Afrika, Toplum ve İnsan Hakları)

Ve sonra dönüm noktası geldi. STAR (Social Theory and African Reality – Sosyal Kuram ve Afrikalı Gerçeklik)’e üye olduk; Marksist-Leninci bir çalışma grubuydu ve ilk olarak Peter Waterman tarafından kurulmuştu. Orada devrime yol açacak praksiyin kuramsal temelini öğrendik. STAR, Nijerya devrimini başlatarak dünya devrimine başlama kararı aldığımızda İlerici Nijerya Hareketi (MPN) haline geldi. Hırs ve inancımız vardı, kuramsal aletleri öğrendik ve gençler olarak dünyayı değiştirmeye hazırdık. SBS’deki iki ses bizi politika bilimine yönlendirdi. Biri, politika biliminin bir disiplin olarak güzelliğini resmetmesinde ilham verici olan genç öğretim üyesi Mr Jacobs’tı; daha sonra kendini Profesör AT Gana olarak yeniden adlandırdı. Diğeri ise Malcolm X’i ve onun radikal fikirlerini bize tanıtan genç bir Afro-Amerikalı olan Mrs Amusa’ydı.

Premium Times ile Önde Kalın

Google’da tercih kaynağı olarak ekleyin

Basit başlangıçlarımızdan sonra, Muazzam ve ben 1974’te politika bilimini çalışmak için Hükümet Bölümü’ne geçtik. İlk yaptığımız şey, Bölüm’ün patriği, Yönetici Baba (Profesör) James O’Connell’den, Senato’nun bölümün adını hemen hükümetten politika bilimine değiştirmesini istemek oldu. Redsetti ve “politika” kelimesinin, politika alanında uzman istihdam etmek istemeyecek askeri rahatsız edeceğini söyledi. Biz de hırslarımızın hükümet işlerinde sonlanmak değil, hükümeti devirmek olduğunu söyleyerek onunla savaştık. Onu, mücadele ettiğimiz sömürgeci “ayır ve yönet” taktiklerinin güncel tecellis olduğu noktaya işaret ederek, posteri olan makalesi “Nijerya’da Karşı Konulamaz Kararsızlık”ı eleştiren makaleler yazarak taciz ettik. Baba O’Connell iki cephede zorluğa düştü. Kişisel hayatında, Fakülte’deki bir arkadaşına aşık oldu, evlendi ve Katolik Kilisesi’nin rahipliğinden ayrılmak zorunda kaldı. Politik cephe ise, 1975’te Murtala Mohammed iktidara geldi ve 1967’den beri yönettiği bölümü terk etmek için kendisine 24 saatlik bir süre verildi. Hümet Bölümü ardından Politika Bilimi oldu.

Muazzam’ın felsefeye olan sevgisi, siyasi felsefe öğretmenimiz Ayuba Kadzai tarafından derinleştirildi. Chicago Okulunda eğitilmiş genç ve dinlenmeyen filozof, bize arşitektonik felsefenin yaklaşımını tanıttı. Bu, insan bilgisinin sistematik sınıflandırılması ve birleştirilmiş, tutarlı bir felsefi sistemin inşası sanatını ifade eder. Yunanca “architekton” (baş mimar) sözcüğünden türetilen arşitektonik, felsefeyi yalnızca izole fikirler topluluğu olarak değil, her parçasının mantıksal olarak birbiriyle uyduğu yapılandırılmış bir yapı olarak görür. Farklı bilgi dallarının, bilimin ve ahlakin birbirleriyle nasıl ilişkili olduğu ve birbirini nasıl desteklediğini haritalandırmaya çalışır. Muazzam ve ben, Ayuba’nın Nijerya’yı bir büyük güce dönüştürme takıntısı konusunda pek ikna olmamıştık; sanki bu statü, bizce büyük gücün halkla, halka karşı değil, devrim için kadrolar kurmanın en hızlı yolu olması gereken statüden üstünmüş gibi. Öğretmenlerimizin ruhları mükemmel huzur içinde uyusun.

Zamanımızın Ahmadu Bello Üniversitesi ile ilgili son nokta, felsefe bölümü olmamasına yönelik güçlü ideolojik konumdu. Konum şuydu: Felsefe, bir bölümde öğrenilen sıradan bir disiplin değildir. Arşitektonikle ilgilidir ve tüm disiplinlerin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu yüzden doktora derecesi, terminal bir derece olarak felsefe doktorantır. ABU bize şunu öğretti: Bilgi edinimi amaç odaklı olmalı, ancak aynı zamanda güçlü ahlak temelli olmalıdır. Bilgi her zaman kendi çıkarımızın ve büyütmemizin ötesine geçmelidir. Bilgiyle yaptığımız şey, bilgimizin çıktısından beslenmelidir; bu da kıtamızın kapitalizm ve emperyalizm sistemi tarafından sömürülme ve istismarını ortaya koyar. Amaç, halkımızın ve kaynaklarımızın kurtarılması ve özgürleştirilmesi olarak ortaya çıktığında şaşmamalı. Bu temeller değişmedi.

Kitap, The Quest for Philosophical Understanding: Essays in Honour of Malam Ibrahim Muazzam (Felsefi Anlayış Arayışı: Hocalar Malik Ibrahim Muazzam’a Armağan), altı bölümde yayılan 23 bölüm ve 342 sayfadan oluşuyor. Kitap, armağan edilen kişi olan Ibrahim Muazzam için arkadaşlarından, meslektaşlarından, eski öğrencilerinden ve yetiştirdiği kişilerden bir sevgi emeği. Uzun yıllara yayılan eleştirel düşünme bağlılığının meyvelerini verdiğinin işareti.

Birinci bölüm felsefenin temelleri ve çerçeveleri üzerine olup altı içeriyor. Felsefenin değerine bakıyor; bu değer, hangi tür soruları sormamız gerektiğini bilmemizi yönlendirir, böylece eleştirel düşünmemiz gelişir. Felsefe, insanların başkalarına karşı tutumlarıyla, neyin doğru neyin yanlış olduğuyla ve toplumu tanımlayan normlar ve değerlerle ilgilidir. Batı felsefesi, akıl bireylerde gömülü olan, kişisel özerkliğe ve özgür iradeye sahip olduğu kişilik kavramına dayanan Kartesyen görüşe dayanır. Afrika felsefesi ise birey ile toplum arasındaki ayrımı belirsizleştirir.

İkinci bölümün beş bölümünde, yönetim ve topluma felsefi yaklaşımlar konusu ele alınıyor. Nijerya’nın ve gerçekten de Afrikanın, neden kötü yönetimin tekrarladığı sorusunu sorması gerekiyor. İyi yönetim, kıtada nadir bir olgu haline geldi. Sorumlu ve meşru yönetim sistemlerinin kurulması için temel oluşturacak şekilde bir yönetim felsefesi geliştirme konusunda açık bir yaklaşım yok; bu da sorumlu ve meşru yönetim sistemlerini kurmak için temelimiz olmadığı anlamına geliyor. Ayrıca, birçok kişi kendini yönetimin dışında hissediyor ve kapsayıcı bir sistem geliştirme zorunluluğu henüz çözülmedi.

Üçüncü bölüm, güvenlik, barış ve kapsayıcılık felsefeleri üzerine dört içeriyor. Klasik görüşe göre devlet, güvenliğin sağlanmasından sorumludur. Ancak güvenliğin ne anlama geldiği ve kimin için olduğu konusunda görüşler farklılık gösterir. Güvenliğin ne olduğu konusuna dar ya da geniş tanımlı yaklaşımlar arasında ayrıca geniş bir uçurum var. Güvenliğin ne olduğu, hâlâ sürüp giden bir soru olarak kaldı.

Dördüncü bölümde, Afrika’daki bilgi sistemlerinin bilgi felsefesine dört yazar yaklaşmaktadır. Bu sistemlerden biri olan “Igwebuike” tanıtılmakta ve analiz edilmektedir. Toplum içindeki dayanışma ve tamamlayıcılığa dayanan bu sistem, Afrika’nın bilgi teorisinin sömürgeci kimlikten arındırılması sürecinin bir parçası olarak değerlendirilebilir. Cinsiyetçi bir perspektif sunan feminist felsefe ve güç teorileri de burada ele alınmaktadır. Ayrıca, halkın gücünün artırılması ve kitlelerin kurtarılması için mücadele eden radikal önder Malam Amina Kano’nun entelektüel tarihine de yer verilmektedir.

Beşinci bölümdeki üç bölüm, önderlik ve etik üzerine felsefi düşünceleri sunmaktadır. Nelson Mandela’ın önderlik yetiştirme modelinin, Afrika’da bir önderlik felsefesi için yeterli unsurları sağladığı öne sürülmektedir. Böylece önderlik seçim sistemimizi iyileştirmeye yönelik bir yol izlenebilir.

Siyasi Bilimler Profesörü ve kalkınma danışmanı/uzmanı Jibrin Ibrahim, Demokrasi ve Gelişim Merkezi’nin Kıdemli Üyesi ve PREMIUM TIMES’ın Editöryel Kurul’unun Başkanıdır.

Üyelik Topluluğu

Premium Times olarak, yüksek kaliteli gazeteciliğin önemine kesinlikle inanıyoruz. Herkesin pahalı haber aboneliklerine ayak uyduramayacağını bilerek, herkesin ücretsiz erişebileceği, titizlikle araştırılan ve doğrulanan haberler sunmaya kararlıyız.

Haber üretiminin maliyetli olduğunu biliyor ve hikayelerimizi ulaşılması zor bir ödeme duvarının arkasına koymaktan gurur duyuyoruz.

Bize ücretsiz ve erişilebilir haberlere olan bağlılığımızı sürdürmemize yardımcı olacak, mütevazı bir aylık veya yıllık katkıda bulunarak üyelik topluluğumuza katılmayı düşünür müsünüz?

Görsel Kaynağı: Premium Times (Batı Afrika, Toplum ve İnsan Hakları)

Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.