Homme Plissé Issey Miyake, Matisse’in ‘İkbal’ eserini giyilebilir sanata dönüştürdü

Fransız post-izlenimci sanatçı Henri Matisse’nin 1953’te Nice’te yarattığı “The Snail” (İkbal) adlı eseri, Japon moda markası Homme Plissé Issey Miyake’in tasarım ekibi tarafından giyilebilir parçalara dönüştürülerek Tate Modern müzesinde bir kez daha hareketlendirdi. Markanın tasarım ekibi, sonbaharda müzenin kalıcı koleksiyonundan seçtiği eser etrafında bir “Open Studio” (Açık Atölye) düzenledi ve Matisse’nin kağıt kesim tekniğinin izlerini taşıyan kıyafetleri sahne tasarımıyla bütünleştirdi. Kapsül koleksiyonu ise 17 Eylül 2026’dan itibaren Tate Shops mağazalarında, Ocak 2027’den sonra ise Tokyo, Osaka ve Nagoya’daki Issey Miyake mağazalarında sınırlı süre için satışa sunulacak.

Matisse, hayatının son yılında Nice’te yatağından bu eseri yarattı. Tuval önünde dikili duramayacak kadar sağlığı bozulan sanatçı, asistanlarına kağıt yapraklarını gouache boyayla boyamalarını istedi; kendisi bu yapraklardan biçimler kesti veya yırttı ve her parçanın duvara neresine sabetlenmesi gerektiğini yönlendirdi. Memnun kalana kadar parçaları yeniden konumlandırdı, ancak ancak o zaman yapıştırmayı emretti. Üç metreye yakın kare boyutundaki eser, gevşek bir spiral düzeninde biçimlendirilmiş parçalardan oluşuyor ve Matisse’nin bir ikbali çizerken fark ettiği “sarmaşı açılma” hissini çağrıştırıyor.

Bir fikir olarak doğan Open Studio

Markanın tasarım ekibi, geçen yıl eser önünde durduğunda boyutu onları şaşırtmış. “İçinde bir canlılık var, sanki tüm parçalar hâlâ hareket ediyor,” diyorlar (marka resmî bir baş tasarımcı olmadan işletiliyor). “O kadar dinamik, o kadar hafif ki, sanki çerçeveden fırlamaya hazır gibi.” İşte bu deneyim, Open Studio’nun ikinci sürümü için fikri doğurmuş: bu ölçekte niye her kesimi bir kıyafete dönüştürmeyelim? Open Studio 2025’te başladı; marka gösteri takviminden çekilip daha önce hiç bulunmadığı yerlerde sunumlar yaparak kendi çalışma biçimini, bir sanatçının atölyesini açar gibi izleyicinin önüne serdi. İlk sürüm, katlama deneylerini ve renk çalışmalarını içeren bir sergiyle bir gösteriyi yan yana getirmişti.

Tasarım ekibi Open Studio’nun sıradaki durağını düşünürken Tate ile iletişime geçti. Müze, sahip olduğu eserlerden ilham alan koleksiyonlar üretmek için tasarımcılarla çalışma geçmişine sahipti ve tek bir esere dayalı bir sürüm, yapma biçimini açmaya yönelik bu anlayışa uygun düşüyordu; kalıcı koleksiyondan “The Snail” seçildi.

Sıfırdan hareket eden bir çeviri süreci

Kurucu Issey Miyake’in hangi değerleri projeye taşıdıkları sorulduğunda, tasarım ekibi yaratıcılığın özgürlüğünden söz etti: “Bize her zaman kendi merakımıza güvenmemiz ve onu izlememiz gerektiğini söylerdi.” Matisse, kesimleri “doğrudan renge doğru çizmek” olarak tanımlamıştı; ekip, “Eğer bir sanatçıysanız, istediğiniz şeyi, istediğiniz biçimde kesebilirsiniz,” diye ekliyor. Düz bir eseri kıyafetlerle temsil etme zorluğunu karşılamak için işe “The Snail”‘i izlemekle başladılar; böyle bir resimle daha önce çalışmamışlardı ve bundan keyif aldılar. Her kesimin bedende ne kadar birebir canlandığını en ödüllendirici bulan ekip, “Sadece lafta değilik, resim gerçekten hareket ediyor. Resmin kendisini animasyonlaştırıyoruz,” diyor.

Sahne tasarımı asla sonradan düşünülen bir şey değildir.

Tasarım Ekibi

Bu akışkanlık, Studio Dennis Vanderbroeck’e de yansıdı; tasarım ekibi araştırma sürecini (Tate’in Matisse’nin son yıllarına dair sağladığı belgeleri de içeren) onunla paylaştı ve sahne ile kıyafetler kilitleşmiş, simbiyistik bir biçimde, biri gelişirken diğerini besleyecek şekilde birlikte şekillendi. Tiyatro kökenli Vanderbroeck, tankı hem fiziksel hem felsefi katmanlar inşa ederek kurdu; akşamın sonunda odanın farklı bir oda olacağını biliyordu: “Dansçılar olmadan var olamaz ve dansçılar da sahne olmadan var olamaz.”

Bir akşamlık özgürlük

Tankın güneyindeki zemin, düz biçimler kesilen ve altındaki kıyafetlerle hizalı şekilde serilen beyaz keçeyle kaplandı. Dresden Dans Topluluğu’nun dansçıları, One One One, Ioannis Mandafounis’in uyduruk biçimini sunarken bu biçimleri tek tek kaldırdılar; burada bir dansçı, tek bir izleyicinin göz temasını sürdürdüğü sürece oynayarak devam ediyor. Akşamın sonunda odanın merkezinde “The Snail”in tümünü ortaya çıkardılar—Matisse’nin her biri düz serilmiş katlamalı bir kıyafetten oluşan biçimi—and kapsüle geçerek bitirdiler.

Matisse’in atölyesinde biçimler, işaret ettiği yere sabetlenmiş ve fikir değiştirdiğinde hareket etmişti; bitmiş eser, yırtık kenarları ve üst üste gelen köşeleriyle o geçici durumun bir izini koruyor; hareket, bir zamanlar hareket eden parçaların yankısıydı. Kıyafet olarak, bedenlerde, zemin üzerinde yeniden dolaşan kesimler, bir akşam için sahip oldukları özgürlüğe kavuştu—bunu Vanderbroeck şöyle özetliyor: “Düz şekilde başlıyor, giyiliyor ve ardından geride bırakılıyor.”

Koleksiyonun kendisinin sanat eseri olması

Homme Plissé’nin Open Studio’dan önce de bir sanatçının eliyle çalışma deneyi vardı: Paris sahnesinde sunulan A/W 2024 koleksiyonu, Ronan Bouroullec ile birlikte hazırlandı; kesikli kalem çizimleri kıyafetlere basıldı ve baskılı kıyafetler Palais de Tokyo’nin duvarlarına arka plan olarak asıldı. Ev bu yaratıcı oturumu bir “creative session” olarak adlandırdı. Bouroullec’in çizimleri kıyafetlere uygulandığı halde, Tate Modern’deki kıyafetlerin kendisi sanat eserinin parçaları olarak bir araya getirildi; böylece zemin üzerinde düz serildiklerinde kolajı, giyildiklerinde ise hareket halindeki kolajı oluşturuyorlardı.

Kapsül koleksiyonu, Homme Plissé Issey Miyake for Tate; turuncu, lila, kobalt ve yeşilin beyaz katlamalı triko üzerindeki bloklarını gören baskılı bir karton, kolajın paletinden uzun kollu bir üst, çanta ve eldiven şeklinde bir atkıdan oluşuyor. İlk ziyaret ile tankın zemininin arasında fikir neredeyse hiç değişmedi ve geçen her şeyden daha fazlası, tasarım ekibini yenilikçi kılan da bu oldu: “O saf fikir, çizim tahtasından nihai hayata kadar taşındı; bize göre bu yeni bir şey.”