Smithsonian Bilimi, Yelek Boynuzlu Geyiklerin Kurtuluşuna ve Yaşamasına Nasıl Yardımcı Oluyor

Ulusal Hayvanat Bahçesi ve Koruma Biyolojisi Enstitüsü

Bir zamanlar yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalan yelek boynuzlu geyik, koruma çalışmalarının en etkileyici başarı hikayelerinden biri haline geldi. Bu başarıda Smithsonian’ın araştırmalarının önemli bir payı var.

Bu, koruma camiasındaki umut dolu hikayelerden sadece biri. Yirmi beş yıl önce, Sahra Çölü’nün kenarında yaşayan, açık renkli ve uzun boynuzlu bir antilop olan yelek boynuzlu geyik, onlarca yıllık aşırı avlanma ve uygun yaşam alanlarının kaybı nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştı. Bugün, başarılı bir tutsak yetiştirme ve yeniden yerleştirme kampanyası sayesinde, vahşi doğadaki popülasyon 600’ün üzerine çıkmış durumda. Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) tarafından bu tür, 2023 yılında “Vahşi Doğada Yok Olma Tehlikesi”nden “Tehlike Altında” kategorisine düşürülmüş olup, bu durum büyük bir memeli için nadir bir başarıdır.

Ancak bu etkileyici hikayenin arkasında daha az bilinen bir gerçeklik yatıyor. Smithsonian’ın Ulusal Hayvanat Bahçesi ve Koruma Biyolojisi Enstitüsü’ndeki (SCBI) çalışanlar, onlarca yıldır yelek boynuzlu geyiklerin kurtuluş çabalarına destek veriyor ve bu çalışmaları şimdi Afrika’nın diğer tehlike altındaki antiloplarını korumak için de kullanıyor.

Yelek boynuzlu geyikler vahşi doğaya yeniden yerleştirildikten sonra, biyologların onları takip etmesini sağlayacak bir yöntem gerekiyordu. Ancak dünyada sadece birkaç bin yelek boynuzlu geyik kalmış ve hata yapılabilecek alan yoktu. Proje ortakları (Abu Dhabi Çevre Ajansı, Sahara Koruma Fonu, Smithsonian Enstitüsü ve Londra Hayvanat Bahçesi), bu konuda yardımcı olacak canlı hayvanlara ihtiyaç duyuyordu. İşte burada Smithsonian’in yelek boynuzlu geyik sürüsü devreye girdi.

Dolores Reed, Smithsonian Koruma Biyolojisi Enstitüsü’nde (SCBI) memelilerden sorumlu müdür. Otuz yılı aşkın süredir Front Royal’deki yelek boynuzlu geyiklerin bakımını üstleniyor. 2012 yılında ise çalışmaları yeni bir alana kaydı: araştırmacılarla işbirliği yaparak değerli veriler toplamak.

Bir proje, takip cihazlarının farklı modellerini test etti ve doğru tasarım ile enerji kaynağını belirledi. Bu çalışmalar, Abu Dhabi’deki Merkez Koruma Alanı’na (Reserve de Faune de Ouadi Rime-Ouadi Achim) bırakılacak ilk grubun hangi teknolojinin uygun olduğunu seçmesine yardımcı oldu. Bu alan, yelek boynuzlu geyiklerin doğal yaşam alanıydı.

Reed’in çalışmaları bununla sınırlı kalmadı. SCBI çalışanları, yeniden yerleştirilen popülasyon için daha küçük ve daha az invaziv cihazlar geliştirmeye devam ediyor.

“Yelek boynuzlu geyikler, koruma çalışmalarında neyin işe yaradığı konusunda bize birçok şey öğretti,” diyor Reed. “Bu türlerden elde ettiğimiz deneyimler, yardıma ihtiyacı olan diğer türlerin korunmasına da yardımcı olabilir.”

SCBI’deki çalışanlar, her hayvanın adını bildikleri halde, vahşi doğadaki 600 yelek boynuzlu geyik sürüsünün bireysel olarak takip edilmesi neredeyse imkansız. Bu yaz, Reed ve ekibi iki yeni yavruyu ağırladı: 8 Temmuz’da Savannah’dan doğan Nova ve 21 Temmuz’da Kiffa’dan doğan Zola. Böylece Front Royal sürüsü 18’e yükseldi.

Reed, daha önce de belirttiği gibi, bu yavruların sadece sevimli eklemeler olmanın ötesinde önemli bir rol oynadığını söylüyor. Daha büyük bir sürünün varlığı, araştırmacıların vahşi doğadaki popülasyonla karşılaştırma yapabileceği daha fazla veri sağlar. “18 hayvan hakkında veri toplamak, sadece bir veya iki hayvan hakkında bilgiye sahip olmakla karşılaştırıldığında sonuçları doğrulamak için daha kolay,” diyor Reed.

Front Royal’deki veriler, SCBI’deki araştırma ekoloğu Katherine Mertes’in, Çad’daki büyük popülasyonun ne yaptığını anlamasına yardımcı oluyor.

Mertes, neredeyse on yıldır yelek boynuzlu geyiklerin hareket kalıplarını takip ediyor ve sayıların küçük bir başlangıç grubundan 600’ün üzerindeki bir popülasyona nasıl dönüştüğünü gözlemliyor.

Uzak mesafeden yapılan takipleri sayesinde, Mertes ve saha ekibi kuraklık ve hastalık gibi kriz dönemlerinde müdahale edebiliyor, kritik beslenme alanlarını belirleyebiliyor ve hayvanların olumsuz insan etkileşimlerine maruz kalabileceği rotaları tespit edebiliyor.

“Onları henüz tamamen yalnız bırakamayız,” diyor Mertes. “Ancak yelek boynuzlu geyiklerin hastalık dönemlerinden nasıl kurtulduğunu ve her seferinde toparlandığını gördük.”

Takip çalışmaları, aynı zamanda yelek boynuzlu geyiklerin dünyanın en zorlu bölgelerinde nasıl hayatta kaldığına dair de önemli bilgiler ortaya çıkardı. Her yıl, mevsimsel yağmurlar sayesinde bitki örtüsü kuzeye doğru ilerliyor ve takip verileri, yelek boynuzlu geyiklerin bu yeşil dalgayı takip ederek uzun mesafeler kat ettiğini gösteriyor. Bu, insan kontrolündeki bir popülasyondan gelen hayvanlar için umut verici bir işaret.

Aynı takip yaklaşımı, şimdi bölgedeki diğer tehlike altındaki antilop türlerinin korunmasına da yardımcı oluyor. 2020 yılında sadece üç dama geyiği, Merkez Koruma Alanı’na taşındı ve bu sayı iki aşamalı salınım ile 30’un üzerine çıktı. Ayrıca, 2020 yılında bırakılan 15 addax ise 150’nin üzerine çıkarak önemli bir başarı elde etti.

“Hâlâ erken,” diyor Mertes. “Ancak her iki türün de manzara ile uyum sağladığını ve umut verici işaretler gördüğümüzü belirtmek önemlidir.”

Bu umut dolu hikaye, yakında Washington D.C.’deki Ulusal Hayvanat Bahçesi’ndeki ziyaretçilerle buluşacak. Front Royal sürüsünden iki veya üç dişi yelek boynuzlu geyik, uzun zamandır beklenen rezervasyon alanına taşınacak. Açılış tarihi henüz belirlenmedi, çünkü hayvanların yeni evlerine ne kadar hızlı uyum sağlayacağı önemli. Ancak çalışanlar, gelecek yaz ziyaretçilerin yelek boynuzlu geyikleri görme ve koruma bilimi, özveri ve ekip çalışmasının bir sembolüyle yüz yüze olma fırsatı bulacağını umuyor.

Çad’daki Yelek Boynuzlu Geyik Yeniden Yerleştirme Projesi, Çad Hükümeti ve Abu Dhabi Çevre Ajansı’nın ortak girişimidir. Projenin genel yönetimi ve liderliği Abu Dhabi Çevre Ajansı tarafından yürütülürken, saha uygulaması Sahara Koruma Fonu tarafından gerçekleştirilir. Smithsonian Enstitüsü, projeye destek sağlama fırsatı için Çad Hükümeti, Abu Dhabi Çevre Ajansı ve Sahara Koruma Fonu’na teşekkür eder.

Mike Bock, Smithsonian Ulusal Hayvanat Bahçesi ve Koruma Biyolojisi Enstitüsü’nde içerik yazarıdır ve hayvan bakımı, koruma bilimi ve araştırmaya odaklanmaktadır.

Kaynak: Smithsonian Magazine