Yıllık Pasifik Adaları Forumu (PIF) Liderler Toplantısı, Palau’da yapılıyor ve toplantıdan önce bile tartışmalar başladı. İlk olarak, liderlerin önemli bir kısmının eksik olması dikkat çekici. İkinci olarak ise, Çin‘in Tayvan’ın forumda temsil edilmesi konusunda büyük tepki gösterdiği ortaya çıktı.
Beş forum üyesinin liderlerinin (Kiribati, Fiji, Vanuatu, Samoa ve Solomon Adaları) toplantıya katılmaması, Çin’in bu ülkelerin çekilmesindeki rolü hakkında soru işaretleri yarattı. Yeni Zelanda Dışişleri Bakanı Winston Peters, kolektif eksikliği “oldukça şüpheli” olarak nitelendirdi ancak doğrudan bir suçlama yapmadı.
Bu durum, forumun ideal olarak ele alması gereken birçok önemli sorunun olduğu bir döneme denk geldiği için özellikle dikkat çekici.
Forumun Önemi
Liderler toplantısı, Pasifik diplomasisinin merkezinde yer alıyor. Bu, Pasifik’in gündemini dile getirmek için bir platform sunan en önemli bölgesel diplomatik kurum. Geçmişte Avustralya başbakanlarının toplantıya katılmaması eleştirilere yol açmış ve genellikle bu durumun arkasında iç politikalar yattığı belirtilmişti. Bu durum, bu yıl bazı Pasifik Adası ülkelerinde yaşanan benzer sorunlara işaret ediyor. Örneğin, Solomon Adaları Başbakanı Matthew Wale, ülkesine dönerek hükümete olan güven oylamasına katılmak zorunda kaldı. Bu durum, tüm dış politikanın içsel faktörlerden etkilendiğini gösteriyor. Ancak liderlerin eksikliği bölgesel düzeyde önemli bir sorun teşkil ediyor.
Bazı iddialara göre, eksik liderler arasında Çin’in etkisiyle hareket edenler bulunuyor. Pekin, Tayvan heyetinin katılımıyla ilgili “sonuçlar” konusunda uyarıda bulundu.
Bu durum, bu yılki toplantının teması olan “Ekonomileri İnşa Etmek: Eylem, Yaşam, Birlik” temasının da risk altında olduğunu gösteriyor.
Pasifik, birliğe önem veriyor. Pasifik diplomasisi, konsensüse odaklanıyor ve kültürel açıdan uygun bir şekilde çeşitli çıkarları yöneten etkili bir yöntem. Ancak bu yaklaşım, hem dış güçler hem de iç faktörler tarafından tehdit ediliyor.
Bölgede Yaşanan Jeopolitik Gerilimler
Jeopolitik gerilimler, krizin temel nedeni ve bunun etkisi her seviyede görülüyor. Temel sorunlar arasında Çin’in Pasifik’teki artan etkisini artırma çabası ve Avustralya’nın başarılı ikili yaklaşımlarının istemeden yarattığı sonuçlar yer alıyor.
Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, bu yılki toplantıyı dört gözle bekliyordu, ancak Canberra’nın son dönemdeki jeopolitik başarıları da bir yandan risk oluşturuyor.
Çin, ikna yoluyla etki alanını artırmaya çalışarak Avustralya ile rekabet ediyor. Yardım programları, Pasifik Adası ülkelerine fayda sağlamak için kullanılıyor. Çin, 2010’larda Avustralya ile yarıştı, ancak Canberra pozisyonunu korudu ve en büyük yardım sağlayıcı oldu. Lowy Aid haritası, Çin’in yardımının yükselişini ve düşüşünü açıkça gösteriyor.
Yardım bütçelerinde önemli bir alan, altyapıydı. Avustralya, yönetişim, eğitim ve sağlık gibi konularda kapasite geliştirme odaklı bir yaklaşım izledi. Çin ise doğrudan elitlere fayda sağlayan bir strateji uyguladı. Bu durum, aynı zamanda seçimlerde de kullanışlıydı çünkü faydalar liderler aracılığıyla sıradan Pasifik Adası halkına ulaşıyordu. Canberra, Avustralya’nın sıkı mühendislik ve yolsuzlukla mücadele standartlarına uygun altyapı projelerini hayata geçirdi.
Başka bir konu da Çin’in Pasifik’te bir “askeri üs” kurma olasılığıydı. Bu iddialar, Avustralya medyasında paniğe yol açtı ve Canberra tarafından diplomatik olarak eleştirildi. Avustralya, bu diplomatik “kırmızı çizgiyi” sıkı askeri ve polis diplomasisiyle aşmamayı sağladı.
Çin, Solomon Adaları ile 2022’de bir güvenlik anlaşması imzaladı. Daha sonra Avustralya, Tuvalu (2023), Naoero (2024), Papua Yeni Gine (2025), Vanuatu (2026) ve Fiji (2026) ile güvenlik anlaşmaları imzaladı.
Birçok Pasifik Adası lideri, Canberra’nın ikili yaklaşımlarını memnuniyetle karşıladı. Bu durum, forumun çok taraflı yaklaşımına zıt olarak değerlendirilebilir.
Bu arada, Çin, Suva’da Barış Okyanusu anlaşmasının imzalanması sırasında Pasifik sularına düşecek bir kıta arası balistik füze denemesi planlıyordu. Bu durum, Pasifik Adası liderlerinin tepkisini çekti, ancak jeopolitik rekabette taraf olmak sonuçlar doğurabilir.
Birlik Neden Önemli
Çin’in artan etkisi, genellikle Tayvan’ın diplomatik tanınmasıyla mücadele etmeye odaklanmıştır. Pasifik, bu mücadelede merkezi bir rol oynamaktadır. Palau, Tayvan’ı tanıyan birkaç ülkeden biridir. Bu nedenle Çin’in jeopolitik motivasyonları ile Avustralya ile rekabet etmesi veya Tayvan’a karşı çıkması arasında bir bağlantı olabilir.
Birlik olmadan, Pasifik gündemi ilerletilemez. Sürdürülebilir ekonomi kesinlikle liderler için önemli bir odak noktasıdır. Pasifik, ABD-İran Savaşı nedeniyle tetiklenen küresel tedarik zincirlerinin bozulmasından orantısız derecede etkilenmiştir. Ölçüler daraltılmış ve yenilenebilir enerjiye geçiş hızlandırılmıştır.
Ancak gerçek şu ki, Pasifik Adalıların refahı olumsuz etkilenmiştir. Hükümetlerin bu sorunlara müdahale etmek için daha az kaynağı bulunmaktadır. Covid’in uzun gölgesi hala bölgede hissedilmektedir, bu nedenle koordineli bölgesel eylem gereklidir.
Forum sekreterliği, Suva’da Pasifik ülkeleri arasında rutin diplomasi yürütmektedir. Liderlerin birliği olmadan, iklim değişikliği, Mavi Pasifik stratejisi ve Avustralya ile Fiji arasındaki Barış Okyanusu ittifakı gibi temel konularda yetkisi azalır.
Pasifik Adası liderleri, Çin ve Avustralya arasındaki jeopolitik rekabette yer alabilirler. Ancak bu durum, karşı karşıya oldukları acil sorunlardan uzaklaşmaya neden olabilir.
Michael O’Keefe, La Trobe Üniversitesi’nin Siyaset, Medya ve Felsefe Bölümü’nde uluslararası ilişkiler alanında yüksek lisans programının direktörüdür.
Bu makale, The Conversation’a Creative Commons lisansı altında yeniden yayımlanmıştır. Orijinal makaleye buradan ulaşılabilir.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
